سايير حركتلر

موسیقیمیزین تاریخی یوزایل‌لرله یوخ، ایل‌لرله اؤلچولور / قارا قارايئو

گؤرکملی بسته‌کار قارا قارايئوین آذربایجان بسته‌کارلار اتفاقی‌نین 1969-جۇ ایلده کئچیریلن قۇرولتايینداکی معروضه‌سیندن ماراقلی بؤلوم‌لر:

مۇسیقیمیزین ترققیسی و اینکیشافی‌نین باشلیجا شرطلریندن بیری نه‌دیر؟ کئچیلن يوْلو دۆزگون قیيمتلندیرمک، حاضیرکی وضعیتی اوْبيئکتیو تحلیل ائتمه‌يی باجارماق، مۇسیقی تفککوروموزون اینکیشافیندا قانونا اويغونلوق‌لاری آچماق، بۇ بۆنؤوره اۆزرینده قارشیمیزدا دايانان پروْبلئم‌لری و وظیفه‌‌لری مۆعيينلشدیرمک. شکسیز، چتین و مۆرککب مسئله‌‌دیر. لاکین بیز بۇگون تاریخی اؤز الیمیزله يارادیریق. زامان بیزی قاباغا آپاریر، حیاتی گئرچکلیک بیزیمله چییین-چییینه ایره‌لیله‌يیر، مۇسیقیمیزین تاریخی ایسه يۆز ایللر و ائپوْخالارلا دئيیل، ایللر و اوْن ایللرله اؤلچولور.

مثال اۆچون اۇزاغا گئتمک لازیم دئيیل. بیزیم چوْخوموز، بسته‌کارلارین ياشلی نسلی آذربایجان مۇسیقیسی‌نین بیر نئچه اینکیشاف دؤورونو گؤرموشوک. بیز “کوْر‌اوْغلو”نون ایلک تاماشاسیندا ایشتیراک ائتمیشیک. خالقیمیزین تاریخینده سیمفوْنیيا ژانری، کامئرا مۇسیقیسی، بالئت صنعتی گؤزلریمیز قارشیسیندا يارانمیش و برقرار اوْلموشدو.

* * *
واخت واردی بیزی – آذربایجان بسته‌کارلارینی بارماقلا سايماق اوْلوردو. اینجه‌صنعتیمیز گؤزلریمیز قارشیسیندا مؤحکملندی، بوْي آتدی، جسارتله عۆموم ایتتیفاق میقياسینا چێخدی، سوْنرا ایسه دۆنيانین بۆتون قیطعه‌لرینده گۇر، گنج سسله اؤز وارلیغینی بیلدیردی.

آذربایجان بسته‌کارلیق مکتبی! بۇ سؤزلر نئجه ده قۆرورلا سسله‌نیر. گؤرون نه قدر تۇتوملو، چوْخ‌جهتلی بیر مۇسیقی حاققیندا تصووور يارادیر.

مۇسیقی مدنیتیمیزین يارادیجی و حیاتی مسئله‌‌لرینی بیر-بیرینه بنزه‌ين پیلله‌لر شکلینده تصووور ائتمک، بۇ پیلله‌لرله عینی سورعتله، عینی سویه‌ده قالخدیغیمیزی دۆشونمک ساده لؤوحلوک اوْلاردی. بۇ پروْسئس حددیندن آرتیق مۆرککبدیر، ایره‌لیيه دوْغرو هر بیر آددیم مۆعيين معنادا کمیت و کئيفیتجه دوْلغونلاشمالیدیر.

* * *
…عینادلا يئنی بدیعی واسیطه‌‌لر آختاریشی، گئنیش دۆنياگؤروشو طلب اوْلونور. يارادیجیلیق قهرمانلیغی، يارادیجیلیق مۆباریزه‌سی و زحمت طلب اوْلونور. بۇ، چتین يوْلدور، آغیردیر، ایشگنجه‌لیدیر، لاکین بۇ يوْل اینسان‌لارا سئوینج، مۆلیفه ممنونلوق گتیریر.

پارلاق ایفاده آختاریشیندا اؤنجه، من دئيردیم، بیرینجی درجه‌‌لی عامل خالق مۇسیقیسیدیر. فوْلکلوْرا چاغلايان بۇلاق دئيیرلر. بۇ بۇلاقدان نه قده‌ر سۇ گؤتورسن قۇروماز… اوْبرازلی فیکیردیر، شاعیرانه‌دیر، لاکین، منیم ظننیمجه، دۆزگون دئيیل. اگر مۆقايیسه ائدیریکسه، گلین خالق مۇسیقیسینی هر شئيدن اول مۆختلیف درینلیکده يئرلشن نئفت قۇيولارینا بنزه‌دک. هله 70-80 ایل قاباق آبشئروْندا بیر نئچه مئترلیک قۇيو قازاندا نئفت فوْنتانی خوْشبخت صاحیبکاری وارلاندیریردی. بیر آز سوْنرا داياز قۇيولار قازیب نئفتی يالوْنکالارلا دارتماغا باشلادیلار. وارلانماق ائحتیراصی ایله آدام‌لار اۆست قات‌لارین ثروتینی وحشیجه‌سینه چکیب قۇرتاردیلار. يۇخاری قات‌لار کاسیبلاشاندا نئفتی مۆرککب قۇرغولارلا چێخارماق لازیم گلدی. خالق مۇسیقیسی‌نین طالعيی ده بۇنا بنزه‌يیر. گلین بۇ باره‌ده دۆشونک. بیز بۇ ثروتی حددن آرتیق آسان يوْللا ایستثمار ائلمیریک‌می؟ خالق مۇسیقیسی‌نین حقیقتن تۆکنمز اوْلان قايناق‌لاری حاققیندا دۆشونمک واختی چاتمايیب‌می؟ اوْنون اساس زنگینلییی اۆزده دئيیل، دۆشوندويوموزدن داها درینده‌دیر و بیز اوْرايا ائنمک اۆچون لازیمی “تئکنیکی واسیطه‌‌لرله” سلاحلانمالیيیق.

* * *

گرگین امک سايه‌سینده قازاندیغیمیز تجروبه‌نی، پروْفئسسیوْنال يارادیجیلیغیمیزی پئشکارلیق جهتدن کامیل، جیلالانمیش، لاکین سوْيوق و حیاتا لاقئيد اثرلره صرف ائده بیلمریک. بۇنا بیزیم ایختیياریمیز يوْخدور. يۆکسک تئکنیکا، اۇستالیق و يارادیجیلیق سریشته‌سی حاضیردا بیزیم اۆچون آدی وردیش حالینی آلمیشدیر. سوْناتا آللئقروْسونون مهارتله قۇرولموش کوْمپوْزیسیياسیندان حئیرته گلدیگیمیز واختلار چوْخدان کئچیب. بۇنو طلبه‌‌لر ده باجاریر. بیزیم تئکنیکی اۇستالیغیمیز بۆتون دۆنيانی حرکته گتیرن يۆکسک ایدئاللارین، نجیب مقصدلرین بدیی حلینه يؤنلدیلمه‌لیدیر.

* * *
سیرر دئيیل کی، اوْپئرا مۇسیقی‌نین ان چوْخ زحمت طلب ائدن ساحه‌‌سیدیر، بستکارلاردان درین يارادیجیلیق کشفیاتی، خۆصوصیله صؤحبت مۆعاصیر مؤوضولو اوْپئرادان گئدیرسه، يئنی فوْرما آختاریشلاری طلب ائدیر. بس ایشین اصلینده نه گؤروروک؟ سوْن واختلار بستکارلار بۇ ژانرا ياخین دۆشمورلر. حال‌بوکی آذربایجان اوْپئرا کلاسسیک‌لری‌نین گؤزل عنعنه‌‌لری وار. بۇ نجیب يارادیجیلیق مسئله‌سی‌نین عؤهده‌سیندن گلمک اۆچون مۆعاصیر بسته‌کارلاریمیز تئکنیکی جهتدن ياخشی حاضیرلیقلیدیرلار.

* * *
گنجلر معنوی و مادی کؤمه‌يه مؤحتاجدیر. اوْنلارین هر بیرینی اؤز ایمکان‌لاری دایره‌سینده ایره‌لی چکمک، فعال يارادیجیلیق حیاتینا قوْووشدورماق لازیمدیر… يئری گلمیشکن دئيک کی، گنج‌لرین روْلو تکجه اتفاقیمیزین سێرالارینی آرتیرماقدان عبارت دئيیل، اوْنلار هم ده تشکیلاتیمیزین ياشلی عضولری اۆچون بیر تکاندیرلار.

* * *

خالق حیاتیندا، اوْنون ذؤوقونون اینکیشافیندا، داخیلی عالمی‌نین فوْرمالاشماسیندا ماهنی‌نین بؤيوک روْل اوْينادیغینی ثبوت ائتمه‌يه احتیاج يوْخدور. بۇ ژانر خۆصوصی دیققت ایسته‌يیر. ياخشی ماهنی قده‌ر هئچ بیر مۇسیقی ژانری فايدا وئره بیلمز. اگر ماهنی پیسدیرسه، باياغیدیرسا، اوْنون گتیردیگی ضرر ده باشقا ژانرلارین ضرریندن آرتیقدیر.

* * *

بیزیم زمانمیزده داخیلی يارادیجیلیق اینتیظامی، ایفاده واسیطه‌لری‌نین توْپلوسو و ان باشلیجاسی، مۇسیقی تفککورونون عاغیللی سیستملشدیریلمه‌سی لازیمدیر. امینم کی، سؤزون اصل معناسیندا آغیر زحمته قاتلاشیب ایشله‌مکله، عاغیل و ایستعداد سايه‌سینده مۆعاصیر مۇسیقی دیلی‌نین کسکین پروْبلئمی قارشیسیندا حیسس ائتدیییمیز اینامسیزلیغی آرادان قالدیرا بیلریک…

Anlam.Biz