سايير حركتلر

دیل حاققیندا/ هئرمان هئسه / آلمانجادان چئویرن: دوکتور رئزو علیئو

یازی‌چی دیلین کاسیب‌لیغیندان و موکممل اولماماسیندان داها چوخ اذیت چکیر، نه‌اینکی باشقا شئی‌لردن. بعضن اونون دیل‌دن زهله‌سی گئدیر، اونو گوناه‌لاندیریر و لعنت‌له‌ییر، ان چوخو دا اؤزونو کی، بئله یازیق آراج ایله ایشلمک اوچون دوغولوب.

او، دیلی شیمال قوطبوندن آفریقایا قدر بوتون اینسان‌لارا آیدین اولان، رنگ‌لرله ایشله‌ین رسسام حاققیندا، و یاخود دا قولاق آسدیقدا هر دفعه مونوتون مئلودییادان توتموش چوخ سس‌لی اورکئستره قدر، تروبادان کلارنئته قدر، سکریپکادان آرفایا قدر چوخ‌لو یئنی، نادیر، بیر- بیریندن اینجه فرق‌لره مالیک دیل‌لر آشیلایان، بوتون اینسان دیل‌لرینده دانیشان‌لارین سس تون‌لاریندان ایستیفاده ائد‌ن موسیقی‌چی حاققیندا حسدله دوشونور. او، موسیقی‌چییه داها درین و دا‌یمی، اساساً ده اونا گؤره حسد آپاریر کی، موسیقی‌چی اؤز دیلی‌نین یئگانه صاحبی‌دیر و او بوندان موسیقی بسته‌له‌مک اوچون ایستیفاده ائدیر. یازیچی ایسه هم مکتب‌ده تدریس اولونان، هم تیجارت‌ده ایستفاده اولونان، هم تئلئگرام یازیلان، هم ده محکمه‌ده ایشله‌دیله‌ن دیلدن ایستفاده ائتمه‌لی‌دیر. یازی‌چی نئجه ده کاسیب‌دیر، اؤز صنعتی اوچون شخصی واسطه‌یه، شخصی ائوه، شخصی باغا، آیا باخماق اوچون شخصی پنجره‌یه مالیک دئییل، او هر شئیی گونده‌لیک حیات‌لا بؤلوشمه‌لی‌دیر!

“اورک” دئیه‌نده و اینساندا تیترک جانلی مؤوهومو، اونون ایچ وارلیغینی و ضعیف‌لیک‌لرینی نظرده توتماق‌لا، بو سؤز عینی زامان‌دا هم ده بد‌نده‌کی عضله‌یه دلالت ائدیر. “قوه” دئیه‌نده یازی‌چی اونون مهندیس‌لیک‌ده و ائلئکتریک‌ده ایشله‌دیلن آنلامی ایله موباریزه آپارمالی‌دیر. “خوشبخت‌لیک” دئدیکده ایسه بو ایفاده‌ده نه ایسه تئولوژی بیر معنانین گیزلندییی حیس اولونور.

یازی‌چی ائله بیر سؤزدن ایستیفاده ائده بیلمز کی، او عینی زامان‌دا باشقا بیر معنایا چالاری اولماسین، عینی نفه‌سده یاد، مانعه‌چی‌لیک تؤره‌دن، آرزو اولونمایان تصوورلر یاراتماسین، اؤزلویونده انگلله‌مه‌لر و یونگول معنا داشیماسین و نازیک دیوارلار آراسیندا اولدوغو کیمی، سؤنموش و بوغولموش سس بوراخاراق اؤز-اؤزونه محو اولماسین.

اگر حیله‌گر بیری‌سی مالیک اولدوغون‌دان چوخ شئی وئره بیلیرسه، یازی‌چی هئچ واخت بئله حیله‌گرلیک‌لر ائده بیلمز. او، مالیک اولدوغونون اوندا بیرینی، هئچ یوزده بیرینی وئره بیلمیر؛ اوخوجو اونو سطحی، اوزاق‌دان- اوزاغا، بئله تخمینی آنلادیقدا او چوخ شاد اولور، ان آزیندان اساس شئی‌لره موناسیبت‌ده کوبود آنلاشیلمامازلیق اولماسین. بوندان آرتیغینا او چوخ نادیر حال‌لاردا چاتیر. و هر یئرده، هاراداکی اونو تعریف‌لره و قیناق‌لارا لاییق گؤرورلر، هارادا کی، اونو سئویرلر و یا اینکار ائدیرلر، صحبت اونون دوشونجه‌لریندن و آرزولاریندان گئتمیر، بو یالنیز اونون یوزده بیری‌نین ائنسیز دیل کانالی واسطه‌سی‌یله اوخوجو قلبینه داخیل اولان حیصه‌سی‌دیر. بونا گؤره ده، اینسان‌لار، صنعت‌چی‌لرین و یا یارادیجی گنج‌لر قروپونون عذاب‌وئریجی قاندال‌لاری سیندیراراق یئنی ایفاده و دیل اوسلوبوندان ایستیفاده ائتمه‌سینه قارشی اؤلوم- دیریم موباریزه‌سی قالخیرلار.

عادی وطنداش‌لار اوچون دیل (اونلارین زحمت‌له اؤیره‌ندیک‌لری ایسته‌نیلن دیل، یالنیز سؤز توپلومو یوخ) توخونولمازدیر. اینسان‌لار اوچون بوتون عمومی و کوللئکتیو الده اولونان، اونون چوخ‌لاری ایله ایمکان داخیلینده بؤلوشدویو، اونا هئچ زامان یالقیزلیق، دوغوم و اؤلوم، همچینین داخیلی «من» حاقیندا دوشونمه‌یه ایمکان وئرمه‌ین هر شئی توخونولمازدیر. وطنداش‌لار دا یازی‌چی‌لار کیمی دونیا دیلی ایده‌آلینا مالیک‌دیرلر. اما وطنداش‌لارین دونیا دیلی هئچ ده یازی‌چی‌لارین آرزولادیغی کیمی دئییل؛ بو وار- دؤولت جنگل‌لیگی، سون‌سوز اورکئستر دئییل؛ او زحمته، سؤزه و کاغیذا قناعت ائتمه‌یه ایمکان وئره‌ن و پول قازانماغا مانعه‌چی‌لیک یاراتمایان، ساده‌لشدیریلمیش تئلئگراف ایشاره‌لری توپلوموندان عبارت‌دیر. آخی یازی‌چی‌لیق، موسیقی بسته‌لمک و بو کیمی پئشه‌لر پول قازانماغا مانع اولور!

عادی وطنداش‌لار اینجه‌صنعت دیلی ساییلان بیر دیلی اؤیره‌ندیکده بونونلا کیفایت‌لنیرلر و اینجه‌صنعتی آنلادیقلارینی و ال‌چاتان اولدوغونو دوشونورلر، اما بیله‌نده کی، اونلارین زحمت‌له اؤیره‌ندیک‌لری بو دیل اینجه‌صنعتین یالنیز چوخ کیچیک بیر ساحه‌سی اوچون یارارلی‌دیر، اوندا اؤزلریندن چیخیرلار.

بیزیم بابالاریمیزین دؤورونده ادعالی و ساوادلی اینسان‌لار اولوبلار، اونلار موسیقی‌ده هایدن و موزارت-لا برابر بئتهووئن-ی ده آنلاماغا قادیر ایدیلر. دوشونوردولر کی، زامان‌لا آیاق‌لاشیرلار. آنجاق شوپن، واگنئر و لیست گلدیی زامان اونلارا داها بیر یئنی دیل اؤیره‌نمک، یئنی‌لییی اینیقلاب‌چی و گنج‌لیک روحوندا، چئویک و سئوینج‌له قبول ائتمک تکلیف ائتدیک‌ده اونلار قاشقاباق‌لارینی ساللادیلار، اینجه‌صنعتین تنزولوندن و اونلارین یاشاماغا مجبور اولدوق‌لاری زامانین چتین‌لییندن دانیشدیلار. حال- حاضردا مین‌لرله اینسان‌لار بو یازیق‌لارین گونونده‌دیرلر. اینجه‌صنعت یئنی سیمالار، یئنی دیل‌لر یارادیر، یئنی‌دن دانیشماغی و اؤزونو ایفاده‌نی اؤیره‌نیر، او دونه‌نکی و سیراغاگونکو دیللرله بوغازا قدر دولودور، او دیلدن باشقا هم ده رقص ائتمک ایسته‌ییر، بوتون سددلری آشماق ایسته‌ییر، پاپاغینی بیر دفعه ده اولسون ترسینه آسماق و زیگزاگ یئریمک ایسته‌ییر. و وطنداش‌لار بونا گؤره چوخ غضبلی‌دیرلر، اؤزلرینی تحقیر اولونموش حساب ائدیرلر، اؤز ده‌یرلری‌نین کؤک‌لرینه باغلی‌لیغینا شوبهه‌لی‌دیرلر، هر طرفه سؤیوش‌لر یاغدیریر و شخصی تحصیل اؤرتویونون آلتیندا گیزله‌نیلر. همین بو نیفرت و معناسیز هیجان وطنداش‌لاری آزاد ائتمیر، اونلارین داخیلینی تمیزله‌میر، اونلارین داخیلی ناراحات‌چیلیق‌لارینی و ناراضی‌لیق‌لارینی هئچ جور آرادان قالدیرمیر. وطنداش‌لار حاقیندا شیکایت‌لنمه‌یه اساس‌لاری دیگرلریندن آز اولمایان صنعت آدام‌لاری ایسه عکسینه اولاراق اؤز غضبینی، نیفرتینی، آجی‌سینی یئنی دیلین آختاریلماسی، یارادیلماسی و اؤیرنیلمه‌سی یولو ایله ایفاده ائدیر. او، حیس ائدیر کی، سؤیمک هئچ نیه یارامیر و گؤرور کی، سؤین همیشه یانیلیر.

بیزیم دؤورده اینجه‌صنعت آدامی اؤز شخصیتیندن باشقا دیگر ایده‌آلا مالیک اولمادیغیندان، او اؤزو اولماقدان باشقا و یالنیز اونا طبیعتین وئردیینی دئمک و ائتمک‌دن باشقا هئچ‌نه ایستمه‌دییندن و آرزولامادیغین‌دان، او وطنداش‌لارا قارشی اولان دوشمنچی‌لیینی ایمکان داخیلین‌ده شخصی، ایمکان داخیلین‌ده گؤزل، ایمکان داخیلین‌ده دولغون ایفاده‌یه چئویریر، او اؤز غضبینی آغزی کؤپوک‌لو شکیل‌ده دئمیر، اونون اوچون یئنی بیر ایفاده، یئنی ایرونییا، یئنی کاریکاتورا، یئنی بیر یول سئچیر، قورور و یوغورور کی، کؤنول بولاندیران و قیجیقلاندیریجی حیسلری کؤنول‌آچانا و گؤزل بیر شئیه چئویر‌سین.

طبیعتین نئجه ده رنگارنگ دیل‌لری وار، و اینسان نه قدر سون‌سوز سایدا دیل‌لر یاراتمیش‌دیر! «سانسکریت» و «وولاپوک» آراسیندا خالق‌لارین یاراتدیق‌لاری بیر نئچه مین ساده گراماتیکایا مالیک دیل‌لر حاقیندا دانیشماغا ده‌یمز. ساده‌دیر، اونا گؤره کی، بو گراماتیکالار یالنیز واجیب اولان‌لارلا کیفایت‌لنیرلر، و وطنداش‌لار اؤز آرالاریندا پول قازانماق، چؤرک بیشیرمک و بو کیمی شئی‌لری واجیب ساییرلار. بو ایسه دیلین ایره‌لی‌لمه‌سین هئچ جور تکان وئرمیر.

اینسان دیلی (من گراماتیکانی نظرده توتورام) ایندییه کیمی بیر پیشییین قویروغونون بورولماسین‌دا، یاخود دا جننت قوشونون اؤز توی پالتاری‌نین گوموش توزو ایله یاراتدیغی چئویک‌لیگی و جان‌لی‌لیغی، شؤوقو و لوطفو الده ائده بیلمه‌ییب. بونا باخمایاراق اینسان اؤزونو قاریشقا و یا آرییا اوخشاتمایاراق، و اؤزو- اؤزلویونده قالاراق جننت قوشونو دا، پیشیی ده و بوتون دیگر حئیوان‌لاری و یا بیتکی‌لری ده آرخادا قویوب. او، فیکیرلری و حیس‌لری آلمان، یونان و یا ایتالیان دیلیندن ده سون‌سوز درجه‌ده داها یاخشی اؤتوره بیلن دیل‌لر یاراتمیش‌دیر. او، دین، معمارلیق، رسسام‌لیق، فلسفه یاراتمیش، ایفاسینداکی گئنیش‌لیک و رنگ‌لرینده‌کی دولغون‌لوق اولان موسیقی بوتون جننت قوش‌لاری و کپنک‌لری آرخادا قویور.

من “ایتالیان رسسام‌لیغی” حاقیندا دوشونورم و مین‌لرله زنگین خیال‌لار باش قالدیریر، کور- ون اوخوماسی و شیرنیات‌لار، موختلیف چالغی آلت‌لری‌نین لوطف‌کار سس‌لنمه‌سی، سرین مرمر کیلسه‌لرین ایییی گلیر، راهیب‌لرین قیزغین عبادته اه‌ییلدیک‌لرینی گؤرورم، و گؤزل قادین‌لارین یومشاق طبیعتین قوینوندا شاهانه حؤکمران‌لیغینی گؤرورم. و یاخود دا دوشونورم: “شوپن”-ی گئجه قیسا و مئلانکولیک میرواری سس‌لره غرق اولونور، سیمین تیتره‌مه‌سینده غربت‌چی‌لیکده وطن ایضطیراب‌لاری سس‌لنیر: اذیت چکن بیری‌سی‌نین حالی‌نین بوتون علمی سؤزلرله، رقم‌لرله، آمارلارلا و فرمول‌لارلا ایفاده‌سی ایله موقاییسه‌ده، بورادا شخصی عذاب‌لار هارمونییا و دیسسونانس‌لاردا داها اوره‌کدن، داها دوزگون و دقیق ایفاده اولونور.

کیم جدی اینانیر کی، “وئرتئر” و ویلهئلم مئیستئر” عینی دیلده یازیلیب؟ ژان پول بیزیم مکتب معلم‌لریمیزین دیلینده دانیشیردی؟ و بونلار هله یازیچی‌دیرلار! اونلار کاساد و کؤورک دیل ایله، تامام باشقا شئی اوچون نظرده توتولموش آلت‌له ایشله‌مک مجبوریتین‌ده ایدیلر.

“مصر” سؤزونو دئه، و سن دایمی حیاتی تام درک ائد‌ن و سونونج‌دان قورخاراق، گوج‌لو و شرف‌لی آکوردلارلا آللاهی تعریفله‌ین دیلی ائشیدیرسن: داش‌لاشمیش باخیش‌لارلا فرعون‌لار میلیون قول‌لارین اوزه‌ریندن اوزاق‌لارا باخیرلار و هئچ نه‌یه نظر سالمادان هئی اوزاق‌لارا باخیرلار، سانکی یالنیز اؤلومون قارا گؤزلری‌نین ایچینه زیلله‌نیبلر؛ ائله بیل یئردن چیخمیش مقدس حیوان‌لار دونوبلار؛ یالنیز رققاص‌لارین الینده‌کی نیلوفر گولوندن ظریف ایی گلیر. بیر کاینات، سون‌سوز سایدا دونیالارلا دولو اولدوزلو سما – یالنیز بیر “مصر” سؤزونون قدرتینی گؤسته‌ریر. سن آرخان اوسته اوزانیب بوتون بیر آی بویو یالنیز بو خیال‌لاردان آیریلا بیلمزسن.

اما بیردن سنین عاغلینا باشقا شئی گلیر. سن “رئنوار” آدینی ائشیدیرسن و بوتون دونیانین چهرایی، ایشیق‌لی و سئوینج‌لی دایره‌وی فیرچا ایزلریندن ترتیب اولونماسینی گؤره‌رک گولومسه‌ییرسن. دئییرسن “شوپئنهاوئر” و همین دونیا سون‌سوز گئجه‌لرده ایضطراب‌لاری ایلاهی‌لشدیرن و جدی صیفت‌له، جننته آپاران سون‌سوز ساکیت، سون‌سوز ساده، غمگین و چتین یول‌لا ایره‌‌لی‌له‌ین، عذاب چکن اینسانین جیزگی‌لرینه چئوریلیر.

عادی وطن‌داش فانتاست‌لا دلینی قارشی-قارشییا قویور. عادی وطن‌داش دوز باشا دوشور: اگر او صنعت‌چی، ایلاهیات‌چی، فیلوسوف کیمی اؤز داخیلی وارلیغی‌نین دیبینه چؤکسه، اونون اؤزو او ساعت دلی اولار. بیزیم بو داخیلی وارلیغین دیبینی قلب و یا شعورسوز آدلاندیرساق دا، او بیزیم حیاتیمیزداکی بوتون حرکت‌لرین قایناغی‌دیر. نورمال وطنداش‌لارین قلبی و اؤزو آراسیندا بیر گؤزه‌تچی وار- شعور، منویات، تهلوکه‌سیزلیک ایداره‌سی؛ و او قلبی‌نین درین‌لییندن گلن‌لری قورویوجو ایداره‌لرین ایجازه‌سی اولمادان قبول ائتمیر. یازی‌چی ایسه اؤز قلیبینه یوخ، سرحد ایداره‌لرینه اعتبار ائتمیر، و گیزلی اولاراق اونون یانیندان کئچه‌رک “او طرف” و “بو طرفه” مئییل‌لنیر، شعورلو و شعورسوزلوق آراسیندا، سانکی او هر ایکی ائوده‌دیر. او، عادی وطنداش‌لارین یاشادیق‌لاری، معلوم ایشیق‌لی طرفه مئییل ائد‌ن‌ده، بوتون دیل‌لرین کاسیب‌چی‌لیغی اونو سیخیر، و اوندا یازی‌چی حیاتی اونا تیکان‌لی گلیر. اگر او دیگر طرفه، قلب دونیاسینا قدم قویارسا، اوندا ایسته‌نیلن مئه اسرارنگیز حالدا سؤزه چئوریلیر، اولدوزلارین موسیقی‌سی ائشیدیلیر و داغ‌لار گولومسه‌ییرلر، و دونیا موکمل‌دیر، و بورادا ایلاهی دیل مؤوجوددور، اونون ترکیبینده بوتون سؤزلر و حرف‌لر وار، بورادا هر شئی ایفاده اولونا بیلر، بورادا هر شئیین آهنگی وار، بورادا هر شئی آزاددیر.

Anlam.Biz