سايير حركتلر

صنعت فلسفه‌سي ندیر؟/ حاضیرلایان: زهرا نعیمی

ائستئتيک حاديثه‌لرده، عئينيله بیلگی حاديثه‌سينده اولدوغو کيمي، سوژه ايله اوبژه آراسينداکي رابطه‌نی بیزه گؤسترر. ائستئتيک حاديثه‌ ده عئيني شکيلده ائستئتيک حساب ائدن سوژه ايله بو سوژه‌نين ائستئتيک آلقی ايله اؤزونه يؤنلديگي وارليق، طبيعت يا دا صنعت اثري دئديیيميز اوبژه آراسينداکي علاقه‌دير.

  ائستئتيیين مؤوضوسو

اسکی يونانجا بير سؤز اولان ائستئتيک دويوملاماق(حس ائتمک)، قبول ائتمک معناسيندادير. ائستئتيک گؤزلليک فلسفه‌سيدير. گؤزل اوزرينه دوشونمه و نه اولدوغونو آراشديرما فعاليتيدير. ائستئتيک، 18-جی عصرده باومگارتئن (Baumgarten-1714-1762) طرفيندن قورولموشدور. هر نه قدر ائستئتيک مستقيل بير فلسفه دیسیپلیني اولاراق ايکي يوز ايلليک بير کئچميشي گؤستريرسه ده، اصلينده ائستئتيک پروبلئملر ايله مشغول اولما داها ايلک‌چاغا قدر قدیمه دایانار. اوزون بير کئچميشه صاحب اولان ائستئتيک پروبلئملر خصوصي بير آد آلتيندا توپلانماميشدي. ايشده، باومگارتئن بو پروبلئملري اورتاق بير آد آلتيندا ييغاراق اونا ائستئتيک آديني وئرميشدير. ائستئتيک حاديثه لر ده، عئينيله بیلگی حاديثه‌سينده اولدوغو کيمي، بيزه سوژه ايله اوبژه آراسينداکي رابطه‌نی گؤسترر. ائستئتيک حاديثه ده عئيني شکيلده ائستئتيک القیلانان سوژه ايله بو سوژه‌نين ائستئتيک قبول ايله اؤزونه يؤنلديگي وارليق، طبيعت يا دا صنعت اثري دئديگيميز اوبژه آراسينداکي رابطه‌دير. ائستئتيیين وظيفه‌سي، بولانيق و کومپلکس اولان دويوسال(حسی) بیلگیين مکملليیيني آراشديرماقدير. دويوسال بیلگینين مکملليیي گؤزلليک آديني آلار. بونا گؤره، ائستئتيیين مؤوضوسو گؤزلليکدير. آنجاق، ائستئتيیين مؤوضوسو ايچينه یالنیز گؤزلليک و ائستئتيک ده‌يرلر گيرمز بلکه صنعت ده بو مؤوضو ایچینه گيرر. چونکو صنعتين مقصدي ده صنعت اثرلرينده گؤزلليیي يا دا ائستئتيک ده‌يرلري اورتايا قويماقدير.

فلسفه باخيميندان صنعت

صنعت ده فلسفه‌نين بير مؤوضوسو، بير دیسیپلینيدير. صنعته فلسفه باخيميندان ياناشما صنعت فلسفه‌سيني مئيدانا گتيرميشدير. صنعت فلسفه‌سي نين تمل سوالي، صنعتين نئجه بير فعاليت اولدوغودور. صنعت فلسفه‌سي صنعتين، سلیقه‌لرينی، صنعت اثرينين اؤزونو و معناسيني مؤوضو گؤتورر. صنعت فلسفه‌سي ائستئتيیين بير بؤلومودور. یالنیز انسان فعاليتي نتيجه‌سي اورتايا چيخان صنعت محصوللاريني قييمتلنديرر. ائستئتيک ايسه، صنعتين يانيندا طبيعتده‌کي «گؤزه‌لي» ده احاته‌سينه آلار. صنعت فلسفه‌سينده، صنعت اثرلرينين نئجه مئيدانا گلديیي اوزرينه دييشيک ياناشمالار مئيدانا گلميشدير. بو ياناشمالارين بعضيلري بونلاردير.

تقلید اولاراق صنعت: 

بو گؤروشه گؤره، صنعت اثرينده گؤردويوموز، صنعتچينين قبول ائتديیي شئيلري تقليد ائده‌رک بيزه عکس ائتديرمه‌سيدير. صنعتچي، طبيعتين گؤزلليیيني اثرينده نه‌قدر اصلينه اويغون اولاراق عکس ائتديره‌بيلسه، اثري او قدر گؤزل اولاراق قبول اولونار. بو سببله بو قانونا عکس ائتديرمه قانونو دا دئييلير. عکس ائتديرمه قانونو ايلک‌چاغين ايدئاليست فيلسوفو پلاتون‌ا قدر گئري گئدر. آريستوتئل ده صنعتي بير تقليد اولاراق گؤرر. شاعر ديل، موسيقيچي سس، رسام دا بويا واسطه‌سييله اوبيئکتلري تقليد ائدر، اونلاري عکس ائتديرر.

ياراتما اولاراق صنعت: 

صنعت اثري، صنعتچينين اؤز ياراديجي گوجو، قابليتي و جوشغوسونون مئيدانا گتيرديیي ائستئتيک اوبژه‌دير. طبيعت اؤز باشينا گؤزل دئييل. اوبيئکتلر دونياسي معنويليکدن محروم، بير ماده دونياسيدير. ياراتما حاديثه‌سي، صنعتچينين قبول ائتديیي مادي وارليغا دويغو، دوشونجه و تخيلو قاتماسي حاديثه‌سيدير. بير صنعت اثري، صنعتچينين اؤزوندن قاتديغي ده‌يرلرله معنا قازانار. مادي وارليغي بئله معنويلشديرمک، ماده‌يه فورما وئرمک دئمکدير. فورما قازانميش، معنويليک قازانميش مادي وارليق آرتيق مادي وارليق اولماقدان چيخار و بير صنعت اثري اولار. اؤلوملو اولان ماده، معنويله‌شينجه، فورما آلیب بير صنعت اثري حالينا گلينجه، اؤلومسوزله‌شر. صنعت اثري بير دفعه يارانان و تشکیل اولان بير محصولدور. بو سببله صنعت اثري خصوصيدير، ايکينجي نمونه‌سي يوخدور. اهميتلي تمسجيلجيسي کروسه‌ير(Croce).

اويون اولاراق صنعت: 

صنعت ايله اويون آراسيندا دايم بير بنزرليک گؤرولموشدور. چونکو، هر ايکي فعاليتين ده هدفینين اؤزونده اولماسيدير. اويون اوينايان بير اوشاق اوچون اويونون خاريجينده بير باشقا هدف، بير باشقا دونيا يوخدور، اوشاق اويناماق اوچون اوينايار. بو گؤروشه گؤره، صنعت فعاليتيني بير اويون کيمي قييمتلنديرمک لازيمدير. نئجه اويوندا چيخار(منفعت)، گونده‌ليک قايغي يوخسا و اولا بيلديیينجه آزادليق وارسا، صنعتچي ده بير اويونچو کيمي گئرچک خاريجي بير دونيادا اثريني مئيدانا گتيرر. آلمان دوشونورو کانت، آلمان شاعری شیلر(Schiller) و پسيخولوق Wundt بو فکري مدافعه ائتميشلر.

صنعت اثري: 

صنعتچي طرفيندن بير ائستئتيک رفتار نتيجه‌سي اولاراق يارانان بير اثردير. هر صنعت اثرينين بو سببله ائستئتيک ده‌يري واردير. چونکو، صنعتچينين اؤزونه خاص دويغولاري، هيجانلاري، تخيل و قابيليتلري اثرينده بيرلشميشدير. صنعت اثرينين ان اهميتلي خصوصيتي یالنیز و تک اولماسيدير. چونکو، صنعتچي اثريني مئيدانا گتيررکن يارانان دويغولاري و تخيلو بير دفعه داها عئينيله ياشايا بيلمز. بير محصولون صنعت اثري اولاراق تعيين اولونماسيندا اوچ تمل ائلئمئنت فاکتوردور. بونلار، ائستئتيک سوژه (صنعتچی) ، ائستئتيک اوبژه (صنعتچينين صنعت اثرينه چئويرمک ايسته ديیي هر شئي) و ائستئتيک یارقیدير (صنعت اثري حاقيندا اورتايا قويولان سلیقه ده‌يري، يعني گؤزل يا دا گؤزل اولماماغي ايفاده ائدن محاکمه).