سايير حركتلر

ليبئراليزم ندير؟

حاضیرلایان: زهرا نعیمی

İng. Liberalizm
Fr. libéralisme
Alm. Liberalismus


ایستر اقتصاد فلسفه‌سينده، ایسترسه ده سياست فلسفه‌سينده دؤولت، توپلوم و فرد آراسينداکي بوتون ايليشکي‌لرده فردين حق و اؤزگورلوک‌لريني مطرح ائدن و هر فردين وجدان، اينانج و دوشونجه اؤزگورلویونون تانينماسي‌نین واجب اولدوغونو ساوونان اقتصادی و سياسال مکتبه ليبئراليزم دئییلير.
لیبئرالیزم، دؤولتين اقتصادا مداخله‌سي‌نين ان آشاغی دوزئیده(سطح) اولماسینی اورتایا قویان و دؤولتين فرد‌لر، طبقه‌لر و اولوس‌لار آراسينداکي ائکونوميک ايليشکي‌لره هئچ بير شکيلده قاريشمامالي اولدوغونون ان دوغرو یول اولدوغونو مطرح ائدن دوشونجه سیستئمی‌دیر. سوموت {2} تعریفینی «بوراخين ائتسين‌لر، بوراخين کئچسين‌لر»{۳} سؤزونده خلاصه ائدن دکترین{4}، اقتصادي ليبئراليزم دئيه آدلانديريلیر. سیاسی لیبئرالیزم ایسه دؤولت يئتکیسي‌نين(صلاحیت) هر آنلامدا و هر ساحه‌ده قيسيتلانماسي(محدودلانماسی) و بو يئتکينی الينده توتان‌لارين توپلومون اساس فردلرینین ياشام‌لاريني نه شکیلده يؤنلنديره‌جک‌لرينه هانسيسا دلیله گؤره هئچ بير شکيلده قاريشماماسي گرکديیيني ساوونور. دؤولتين توپلومسال و کولتورل ياشامين نظم آلماسیندا هئچ بير بليرله‌ييجي(تعین کننده) رول آلماماسی گرکديیي‌نين آلتينا خط چکهرک وورغولایان و سوموت تعریفینی «ان دوغرو حکومت ان آز حکم ائدندير» سؤزونده الده ائدن دکترین سياسال ليبئراليزم‌دیر.
سياست فلسفه‌سي، ليبئرال سياست تئوری‌سییله ياخيندان ايليشکيلي(رابطه دار) اولان اؤزگورلوک، تولئرانس، کيشيسل حاق‌لار، قورومسال دئموکراسي و حقوق ياسالاري کيمي ایلکه‌لرینین{5} فلسفه‌ باخیمیندان داياناق‌لارينی{6} اينجه‌له‌یر. ليبئرال‌لارا گؤره، سياسال قورولوش‌لار{7} سياسال و توپلومسال منفعت‌لردن باغيمسيز اولاراق، کيشيسل منفعت‌لرين قورونماسينا و ساغلانماسينا گؤردوک‌لری فعالیت‌لر باغلاميندا مشروعیت قازانارلار.
ليبئرال دوشونرلر، ایستر هر توپلوم و کولتورون اؤز سونونو اؤز ايچينده داشيديغي دوشونجه‌سينه، ایسترسه ده سياسال و توپلومسال قورولوش‌لارين انساني داها یاخشی بیر دوروما دوغرو دؤنوشدورمه کيمي بير آماج داشيمالاري گرکديیي فکرینه قارشي چيخارلار. ليبئرال فلسفه‌چي‌لره گؤره، ایستر مادي اولسون، ایستر معنوی اولسون؛ هر کيشي‌نين اؤز هدف‌لری واردير و دوغال اولاراق بو هدف‌لر باشقالارينينکي ایله اويوم(هماهنگی) ايچينده دئییل. بونا گؤره ده، فرد‌لرين هدف‌لری اوغرونا نه‌لري ائده‌بيله‌جک‌لري ايله باشقالاري‌نين هدف‌لرینی هانسي باخيم‌لاردان نظره آلمالاري گرکديیيني تعین ائدن قورال‌لار بليرلنمه‌ليدير. بو ساحه‌ده سياست فلسفه‌سي‌نين ائتمه‌سی گرکن، بير طرفدن فرد‌لرين آيري آيري ايستک‌لرينه جاواب وئرن، بير طرفدن ده توپلومو گوونجه(اطمینان) آلتينا آلان بير ياشام طرزی یاراتماقدیر.
ليبئراليزم و لیبئرالیزم فلسفه‌سي، «سول» دوشونرلری طرفيندن تنقید ائدیلمیشدیر. سولچولار لیبئرالیزمی، رفاه و اقتدارين بير نئچه کيشي‌نين الينده توپلانماسينا قارشي هئچ بير ساوونماسي اولمايان و اينسانين توپلومسال و سياسال طبیعتینه ايليشکين(مرتبط) هرهانسي بير چؤزومله‌مه‌دن(تحلیل) محروم اولان «اؤزگور بازار ايدئولوژيسي» اولماقلا تنقید ائتمیشلر.
ليبئراليزمین اؤنونده‌کی بير باشقا تمل تنقید ده ليبئراليزمين توپلومسال ائتکئنی(عامل) آرخا پلاندا توتاراق توپلوم‌لاردان آيري فرد‌لرين يا دا سويوت{8} قورال‌لارين وار اولدوغونو قبول ائتمه‌سيدير.
«ساغ»ين ليبئراليزمه قارشی ان تمل تنقیدی ايسه يئرله‌شيک(مستقر) تشکیلات‌لارا و گلنک‌لره{9}حساس اولماماسي و فردی اؤزگورلویون آرتيريلماسيندا توپلومسال ياپي‌لارا{10} و محدودلامالارین گرکلی اولدوغونو گؤرمزدن گلمه‌سیدیر.

1- Felsefe Sözlüğü; Bilimve Sanat Yayınları; 2002
2- تورکجه: سوموت- somut، اینگیلیزجه: concrete، عربجه: مشخص
3- Laiseez faire laisezpasser
4- تورکجه: اؤیره‌تی- oyrəti، اینگیلیزجه: doctrine
5- تورکجه: ایلکه- ilkə، اینگیلیزجه: principle
6- تورکجه: داياناق- dayanaq، اینگیلیزجه‌: support
7- تورکجه: قورولوش- quruluş، اینگیلیزجه: establishment
8- تورکجه: سويوت- soyut، اینگیلیزجه: abstract، عربجه: مجرد
9- تورکجه: گَلَنَک‌- gələnək، اینگیلیزجه: tradition، عربجه: سنت
10- تورکجه: ياپيسال- yapısal، اینگیلیزجه: ‌structure، فارسجا: ساختارگرایی