داخيلي

اولاي، ايستيقلالچي-فئدئرالچي اولايي دئييلدير

مئهران باهارلي

 ايستيقلالچي و يا فئدئرالچي اولما، سيياسي دوست و دوشماني آييرمادا بليرله‌ييجي بير كيريتئر دئييلدير. چونكو اولاي، ايستيقلالچي-فئدئرالچي اولايي دئييلدير.

اولاي، ايراندا تورك ميلله‌تي آديندا بير ميلله‌تين و تورك سورونو آديندا بير ميللي سورونون وارليغينا اينانانلارين دوشونجه‌سي ايله- كي بونلار ايستيقلالچي دا اولابيله‌ر، فئدئرالچي دا، يونيتار ايراندا ميللي و يا صيرف كولتوره‌ل حاقلاري ايسته‌يه‌ن ده- و تورك ميلله‌تي آديندا بير ميلله‌تله تورك سورونو آديندا بير ميللي سورونون وارليغينا اينانمايانلارين دوشونجه‌سينين قارشي قارشييا گلمه‌سيدير. گئرچه‌ك بليرله‌ييجي كيريتئر، تورك ميلله‌تينين ميللي كيملييي و ميللي حاقلارينا اينانيپ و تورك ميلله‌تي آدينا ائيله‌مه گئچيپ گئچمه‌مه‌كدير. تورك ميلله‌تي و تورك ميلله‌تينين ميللي حاقلاريني الده ائتمه‌ك اوچون يولا دوشه‌ن هر كس، دوغرو يولدادير. بئله بيريسي بو حاقلارين نه اولدوغونو، ايچينده بولوندوغو زامان كسيمينده اؤز دونيا گؤروشو و سيياسي اه‌ييليمينه گؤره و ايچ و ديش قوشوللاري گؤز اؤنونه آلاراق دوغرو سئچه‌جه‌كدير. چونكو حره‌كه‌تينين تمه‌لي دوغرو قويولموشدور.

 

تورك ميلله‌تينه اينانمايان و تورك ميلله‌تينين ميللي حاقلاريني الده ائتمه‌ك ايسته‌مه‌يه‌نله‌رين ائيله‌مله‌ري ايسه، ايسته‌ر اؤزله‌ريني ايستيقلالچي، ايسته‌ر فئدئرالچي بيلسينله‌ر، تورك خالقينا هئچ بير ياراري اولماياجاقدير و اوزون وعده‌ده ده ده‌يه‌رسيزدير. چونكو تورك ميلله‌تينين وارليغيني اينكار ائتمه، ايران و ايران ميلله‌تينين تمه‌ل ديره‌ييدير. تورك خالقيميزي آزه‌ربايجانلي اولان و آزه‌ربايجانلي اولمايان دييه ايكي ائتنيك آنتيته‌يه بؤله‌نله‌ر، اونون ميللي آدي و ميللي كيمليييني آزه‌ري و آزه‌ربايجانلييا ده‌ييشديره‌نله‌ر، فارسجاني اؤز اورتاق ديلله‌ري سانانلار، .... ايلك باشدان دوغرو يولدان آزميشلار. اونلارين ميلله‌تي بيزيم ميلله‌ت دئييلدير. اونلارين ايستيقلالي دا، فئدئراليزمي ده بيزي ايلگيله‌نديرمه‌ز. بو دسته، يا ع.ق.، ح.ش.، ل.ز. و س.م. كيمي ايران مركه‌زليديرله‌ر، يا دا ع.ا. و ا.ا. كيمي ايستالين روسيياسينين تورك خالقيميزي بؤلوپ يوخ ائتمه‌ك اوچون اويدوردوغو قوندارما آزه‌ربايجانلي ميللي كيملييينه اينانانلارديرلار. بونلارين هاميسي، ائر گئج تورك خالقي ايله قارشي قارشييا گله‌جه‌ك، آنتي تورك اولدوقلاري اوچون ده ايران دئوله‌تي و پان ايرانيستله‌رين، ائرمه‌ني و كورد ياييلماچيلارين چيزگيسينه گيره‌جه‌ك، اونلار طره‌فينده‌ن اوستو اؤرتولو و يا آچيق بيچيمده دسته‌كله‌نه‌جه‌كله‌ردير.

 كيلاسيك آزه‌ربايجانچيلارين باشا دوشمه‌دييي قونو بودور

 توركجه و تورك خالقي وار ايسه، اؤزونو ده قورتارار، وطه‌نيني ده. توركجه و تورك خالقي يوخ ايسه، وطه‌ن ده حيكايه‌دير، وطه‌نيني قورتارما دا. ايران و ايران ميللي كيملييي، تورك`و اينكار اوزه‌رينه قورولموشدور. بونا گؤره ده تورك ميلله‌تينه اينانما، اونا اينانان فرقينده اولسون و يا اولماسين، تورك ميلله‌تيني قورتولوش و دئوله‌تله‌شمه‌يه آپاراجاقدير. تورك ميللي كيملييي اويانيرسا، نه ايران قالار، نه ده ايران`ين توپراق بوتونلويو. تورك خالقينين قورتولوشو تكجه و تكجه تورك ميللي كيملييينين قبول ائديلمه‌سي و توركجه‌نين رسمي اولماسيندان گئچه‌ر. يوخسا سكسه‌ن ايلدير ايستالينيست آزه‌ربايجانچيلار آزه‌ربايجان آزه‌ربايجان ديييرله‌ر و بونون تك سونوجو، تورك خالقي ايله تورك وطه‌نينين بؤلونوپ پارچالانماسي اولموشدور.

 

بيزيم اوچون شو آندا اؤنه‌ملي اولان قيسا، اورتا و اوزون وعده‌لي ايسته‌كله‌ر و يول خريطه‌سينين اولماسي و تورك خالقيني اؤز ميللي كيملييي و ميللي حاقلاري ايله ايلگيلي اولابيلديكجه بيلينجله‌نديرمه‌كدير. بونون اوچون ده ايلك اؤنجه اؤزوموزون تورك خالقينين ميللي كيملييي و ميللي بيرلييينه اينانماميز گره‌كير.

 

قيسا، اورتا و اوزون وعده‌لي ايسته‌كله‌ري ايچه‌ره‌ن يول خريطه‌سي

 قيسا وعده‌لي ايسته‌كله‌رين باشيندا ايران دئوله‌تينين آناياسال اولاراق تورك ميللي كيمليييني قبولو، توركجه‌نين آناياسال اولاراق اؤلكه چاپيندا رسمي ائديلمه‌سي گلمه‌كده‌دير.

 

بوندان سونرا اؤزونو يؤنه‌تمه حاققي گلير. تورك خالقينين اؤزونو يؤنه‌تمه حاققي، قيسا وعده‌ده بله‌دييه‌له‌ر (شهرداريله‌ر) دوزئيينده، اورتا وعده‌ده قوررولاجاق ميللي دئوله‌ت چاتيسي آلتيندا ساغلانماليدير. اورتا وعده ايسته‌كله‌رين بيري ده وئتو حاقي بولونان ايران`ين قوزئي باتيسيندا بوتون تورك بؤلگه‌له‌ري اؤز ايچينه آلان آزه‌ربايجان پارلامئنتين قورولماسيدير.

 

اوندان سونرا اوزون وعده‌ده، ايچ و ديش قوشوللارا اويقون اولاراق، تورك خالقي اؤزونو يؤنه‌تمه حاققيني، فئدئرال و يا باغيمسيز دئوله‌ت بيچيمينده، باشقا بير دئييشله اؤز گله‌جه‌ييني بليرله‌مه حاققيني قوللانابيله‌ر.

 

اؤز گله‌جه‌ييني بليرله‌مه حاققيني قوللانماق اوچون گره‌كه‌ن ايچ قوشوللاردان، تورك خالقينين بيلينجله‌نمه‌سي، سيياسي قوروپلارين تورك خالقيني حره‌كه‌ته گئچيرمه يئته‌نه‌كله‌ري؛ ديش قوشوللاردان دا بؤلگه و قلوبال گوج مركه‌زله‌رينين فئدئرال و يا باغيمسيز دئوله‌ته دسته‌ك وئرمه‌سي، ايران دئوله‌تينين ساواش، سالديري، تحريم و بنزه‌رله‌ري سونوجوندا ضعيفله‌مه‌سي ساييلابيله‌ر.

 

مقطه‌يي شوعارلار و يا ايسته‌كله‌ر نئجه بليرله‌نمه‌ليدير

 ١-بيزيم دوروموموزدا وئريله‌ن شوعار و ايسته‌نيله‌نله‌ر آشامالي و ايچينده اولدوغوموز قوشوللارا، ان باشدا دا تورك كيتله‌سينين ميللي بيلينجله‌نمه‌سي، سيياسي قوروپلارين تورك كيتله‌له‌ريني حره‌كه‌ته گئچيره‌بيلمه يئته‌نه‌يي، ايران دئوله‌تينين ضعيفله‌مه‌سي و ديش دسته‌يي قارانتيله‌مه دره‌جه‌سينه پارالئل اولماليدير. ايسته‌كله‌رين دوزئيي آشامالي و گئرچه‌كچي اولاراق يوكسه‌لمه‌ليدير.

 

٢- اينديده‌ن فئدئراليزم و باغيمسيزليق كيمي قونولارلا اؤزوموزون مانئورا يئته‌نه‌ييميزي قيسيتلاماميزين آنلامي يوخدور. بيزيم مودئل، رسولزاده و تاخيمينين ايزله‌دييي مودئل اولماليدير. اونلار ايلك باشدا چار روسيياسيندا تكجه موساوات و يا ائشيتليك ايسته‌ديله‌ر. سونرا چار روسيياسي ضعيفله‌ديكجه، تورك كيتله و آيدينلاريندا بيلينجله‌نمه آرتينجا و عوثمانلي دسته‌يي چوخالينجا، فئدئرال دئوله‌تله‌ريني قوردولار. قوشوللار داها دا اولوملولاشينجا باغيمسيزليقلاريني ائعلان ائتديله‌ر.

 

٣-ايسته‌كله‌رين نه اولدوغونو بليرله‌مه‌ده، آكتيويستله‌ر و اؤزه‌لليكله تورك كيتله‌سينده ميللي بيلينجله‌نمه‌نين دره‌جه‌سي گؤز اؤنونده توتولماليدير. وئريله‌ن شوعارلار و ايسته‌نيله‌ن ايسته‌كله‌ر ائله اولماليدير كي اورتادا قالانلار، بيزه دوشمان اولمايان، حتتا آسيميله اولموش هئچ بير تورك`و قورخوتماسين، اونلاردا هم بيلينجله‌نمه‌ني آرتيرسين، هم ده اونلاري اخلاقي اولاراق و يا بؤلگه‌ده وار اولان ده‌ييشيم و اويقولامار گره‌يي، بيزه دسته‌ك وئرمه‌يه زورلاسين.

 

٤-ايسته‌كله‌ر تورك خالقيني بير بوتون اولاراق حره‌كه‌ته گئچيره‌بيله‌ن، اونو بؤلگه و لهجه‌له‌ره گؤره بؤله‌ن دئييل، بيرله‌شديره‌ن اولماليدير.

 

٥-ايچه‌ريده وئريلمه‌سي گره‌كه ن شوعارلارين هزينه‌سي آز اولماليدير و دئوله‌ته تورك خالقينا قارشي مشروع سالديرما حاققي- ان آزيندان دونيا قامو اويونجا – قازانديرماماليدير. بو، اينديكي دورومدا ايران ايچينده ايستيقلال شوعاري اولابيلمه‌ز. آنجاق توركجه‌نين رسمي ائديلمه‌سي، آناياسادا تورك كيملييينين رسمه‌ن تانينماسي، ايران`ين قوزئي باتيسيندا بوتون تورك بؤلگه‌ني ايچينه آلاجاق و وئتو حاققي اولان آزه‌ربايجان پارلامئنتينين قورولماسي .... كيمي ايسته‌كله‌ر اولابيله‌ر.

 

٦-بير قورال اولاراق خاريجده اولان شخصييه‌ت و قوروپلار، فئدئراليزمده‌ن ايستيقلالا دك، داها راديكال ايسته‌كله‌ري سسله‌نديرمه‌ليديرله‌ر.

 

٧-هر بير ايسته‌يين منيمسه‌نمه‌سينده‌ن اؤنجه، اونو ايران دئوله‌تينه قبول ائتديره‌جه‌ك قالديراجين (اهرم فشار) وار اولوپ اولماماسي بليرله‌نمه‌ليدير. ايسته‌ك ائله اولماليدير كي ايران دئوله‌تيني اونو قبول ائتمه‌يينجه، كي ائتمه‌يه‌جه‌كدير، سؤزو ائديله‌ن قالديراجلا هزينه وئرديرتمه‌يه ايمكانيميز اولسون. دئوله‌ته نئجه هزينه وئرديريلير و دئوله‌ت نئجه تعويض-اؤدون وئرمه‌يه مجبور ائديلير؟

 

آ-خالق كيتله‌سينده ائله گوجلو بير تابان اولماليدير كي دئوله‌ت ايسته‌نيله‌ن ايسته‌يي ردد ائدينجه، گئنه‌ل قيرئو (ائعتيصاب)، فيليسطينليله‌رين اينتيفاضه، كوردله‌رين سرهيلدانلاري كيمي خالق آياقلانمالاريني يولا سالما ايمكاني اولسون (بيزيم اوچون گئچه‌رلي دئييلدير)

 

ب-توركييه‌ده پ ك ك و يا قوزئي عيراقدا پئشمه‌رگه كيمي ائله سيلاحلي بير گوج اولماليدير كي ايسته‌نيله‌ن ايسته‌يين داليندا دورسون و دئوله‌تي هزينه وئرمه‌كده‌ن قورخوداراق، بويون اه‌يمه‌يه زورلاسين (بيزيم اوچون گئچه‌رلي دئييلدير).

 

ج-بؤلگه و دونيا گوج مركه‌زله‌ري و دئوله‌تله‌ري آراسيندا ائله يانداشلار اولماليدير كي ايله‌ري سوروله‌ن ايسته‌يي دسته‌كله‌ييپ، ايران دئوله‌تيني اونو قبول ائتمه‌يه ايقناع-مجبور ائتسينله‌ر (بيزيم اوچون گئچه‌رلي دئييلدير).

 

ايچينده بولوندوغوموز دورومدا بيزيم يوخاريدا سيرالانان اوچ قالديراجدان هئچ بيرينه صاحيب اولماديغيميزي گؤز اؤنونده آلينجا، بير چوخ شوعاري وئرمه‌ميزين و يا ايسته‌يي ديلله‌نديرمه‌ميزين آنلامي و ائتگيسي يوخدور. ايران دئوله‌تينين ردد ائتدييي دورومدا، اونو هزينه وئرمه‌يه مجبور ائده‌جه‌ك قالديراجسيز بير ايسته‌يين ايله‌ري سورولمه‌سي، يارارلي دئييلدير، ضره‌رليدير.

 

 

 

Olay istiqlalçı- fédéralçı olayı déyildir.

 

Mehran Baharlı

İstiqlalçı veya fédéralçı olma siyâsi dost ve düşmanı ayrımada belirleyici bir kiritér déyildir. Çünkü olay, istiqlalçı- fédéralçı olayı déyildir. Olay İranda Türk milleti adında bir milletin ve Türk Sorunu adında bir milli sorunun varlıǧına inananların düşüncesi ile - ki bunlar istiqlalçı da olabiler, fédéralçı da, yunitar İranda milli veya sırf kültürel haqları isteyen de - ve Türk milleti adında bir milletle Türk Sorunu adında bir milli sorunun varlıǧına inanmayanların düşüncesinin qarşı qarşıya gelmesidir. Gérçek belirleyici kiritér, Türk milletinin milli kimliyi ve milli haqlarına inanıp ve Türk milleti adına éyleme géçmekdir. Türk milleti ve Türk milletinin milli haqlarını elde étmek üçün yola düşen her kes, doğru yoldadır. Béle birisi bu haqların ne olduğunu, içinde bulunduğu zaman kesiminde öz dünya görüşü ve siyâsi eyilimine göre ve iç ve dış qoşulları göz önüne alaraq doğru séçecekdir. Çünkü hereketinin temeli doğru qoyulmuşdur

 

Türk milletine inanmayan ve Türk milletinin milli haqlarını elde étmek istemeyenlerin éylemleri ise, ister özlerini istiqlalçı, ister fédéralçı bilsinler, Türk xalqına héç bir yararı olmayacaqdır ve uzun ve`dede de deyersizdir. Çünkü Türk milletinin varlığını inkar étme, İran ve İran milletinin temel direyidir. Türk xalqımızı Azerbaycanlı olan ve Azerbaycanlı olmayan diye iki étnik antiteye bölenler, onun milli adı ve milli kimliyini Azeri ve Azerbaycanlıya deyişdirenler, Farscanı öz ortaq dilleri sananlar, ... ilk başdan doğru yoldan azmışlar. Onların milleti bizim millet déyildir. Onların istiqlalı da, fédéralizmi de bizi ilgilendirmez. Bu deste, ya E.Q., H.Ş, L.Z. ve S.M. kimi İran merkezlidirler, ya da E.E. ve E.O. kimi İstalin Rusyasının Türk xalqımızı bölüp yox étmek üçün uydurduğu qondarma Azerbaycanlı milli kimliyine inananlardırlar. Bunların hamısı, ér géc Türk xalqı ile qarşı qarşıya gelecek, anti Türk olduqları üçün de İran dévleti ve Paniranistlerin, Érmeni ve Kürd yayılmaçıların çizgisine girecek, onlar terefinden üstü örtülü veya açıq biçimde destekleneceklerdir.

 

Kilasik Azerbaycançıların başa düşmediyi qonu budur: Türkce ve Türk xalqı var ise özünü de qurtarar, vetenini de. Türkce ve Türk xalqı yox ise, veten de hikâyedir, vetenini qurtarma da. İran ve İran milli kimliyi, Türk`ü inkar üzerine qurulmuşdur. Buna göre de Türk milletine inanma, ona inanan ferqinde olsun ve olmasın, Türk milletini qurtuluş ve dévletleşmeye aparacaqdır. Türk milli kimliyi oyanırsa, ne İran qalar ne de İranın topraq bütünlüyü. Türk xalqının qurtuluşu tekce ve tekce Türk milli kimliyinin qebul édilmesi ve Türkcenin resmi olmasından géçer. Yoxsa seksen ildir istalinist Azerbaycançılar Azerbaycan Azerbaycan diyirler ve bunun tek sonucu, Türk xalqı ile Türk veteninin bölünüp parçalanması olmuşdur.

 

Qısa, orta ve uzun ve`deli istekleri içeren yol xeritesi

 

Bizim üçün şu anda önemli olan qısa, orta ve uzun ve`deli istekler ve yol xeritesinin olması ve Türk xalqını öz milli kimliyi ve milli haqları ile ilgili olabildikce bilinclendirmekdir. Bunun üçün de ilk önce özümüzün Türk xalqının milli kimliyi ve milli birliyine inanmamız gerekir.

 

Qısa ve`deli isteklerin başında İran dévletinin anayasal olaraq Türk milli kimliyini qebulu, Türkcenin anayasal olaraq ölke çapında resmi édilmesi gelmekdedir.

 

Bundan sonra Özünü Yönetme haqqı gelir. Türk xalqının Özünü Yönetme haqqı, qısa ve`dede belediyeler düzéyinde, orta ve`dede qurulacaq milli dévlet çatısı altında sağlanmalıdır. Orta ve`de isteklerin biri de véto haqqı bulunan İranın quzéybatısında bütün Türk bölgeleri öz içine alan Azerbaycan parlaméntin qurulmasıdır.

 

Ondan sonra uzun ve`dede, iç ve dış qoşullara uyqun olaraq, Türk xalqı Özünü Yönetme Haqqını fédéral veya bağımsız dévlet biçiminde, başqa bir déyişle Öz Geleceyini Belirleme Haqqını qullanabiler.

 

Öz geleceyini belirleme haqqını qullanmaq üçün gereken iç qoşullardan, Türk xalqının bilinclenmesi, siyâsi qurupların Türk xalqını herekete géçirme yétenekleri; dış qoşullardan da bölge ve qlobal güc merkezlerinin fédéral veya bağımsız dévlete destek vérmesi, İran dévletinin savaş, saldırı; tehrim ve benzerleri sonucunda zeyiflemesi sayılabiler.

 

Meqtei şuarlar veya istekler néce belirlenmelidir:

 

1-Bizim durumumuzda vérilen şuar ve istenilenler aşamalı ve içinde olduǧumuz qoşullara, en başda da Türk kitlesinin milli bilinclenmesi, siyâsi qurupların Türk kitlelerini herekete géçirebilme yéteneyi , İran dévletinin zeyiflemesi ve dış desteyi qarantileme derecesine paralél olmalıdır. İsteklerin düzéyi aşamalı ve gérçekçi olaraq yükseldilmelidir.

 

2-Özümüzü indiden özümüzün manévra yéteneyimizi Fédéralizm ve Bağımsızlıq kimi qonularla qısıtlamamızın anlamı yoxdur. Bizim modél, Resulzade ve taxımının izlediyi modél olmalıdır. Onlar ilk başda Çar Rusiyasında tekce Musavat veya éşitlik istediler. Sonra Çar Rusyası zeyifledikce, Türk kitle ve aydınlarda bilinclenme artınca ve Osmanlı desteyi çoxalınca, fédéral dévlet qurdular. Qoşullar daha da olumlulaşınca  baǧımsızlıqlarını é`lan étdiler.

 

3-İsteklerin ne olduǧunu belirlemekde aktivistler ve özellikle Türk kitlesinde milli bilinclenmenin derecesi göz önünde tutulmalıdır. Vérilen şuarlar ve istenilen istekler éle olmalıdır ki ortada qalanları, bize düşman olmayan, hetta asimile olmuş héç bir Türkü qorxutmasın, onlarda hem bilinclenmeni artırsın, hem de exlâqi olaraq veya bölgede var olan deyişim ve uyqulamar gereyi bize destek vérmeye zorlasın.

 

4-İstekler Türk xalqını bir bütün olaraq herekete géçirebilen, onu bölge ve lehcelere göre bölen déyil, birleşdiren olmalıdır.

 

5-İçeride vérilmesi gereken şuarların hezinesi az olmalıdır ve dévlete Türk xalqına qarşı meşru saldırma haqqı-en azından dünya qamu oyunda -qazandırmamalıdır. Bu, indiki durumda İran içinde istiqlal şuarı olabilmez. Ancaq Türkcenin resmi édilmesi, anayasada Türk kimliyinin resmen tanınması, İranın quzéybatısında bütün Türk bölgeni içine alacaq ve véto haqqı olan Azerbaycan parlaméntinin qurulması, ... kimi istekler olabiler.

 

6-Bir qural olaraq xâricde olan şexsiyet ve quruplar, fédéralizmden istiqlala dek, daha radikal istekleri seslendirmelidirler.

 

7-Her bir isteyin menimsenmesinden önce, onu İran dévletine qebul étdirecek qaldıracı-leverage`i olup olmaması belirlenmelidir. İstek éle olmalıdır ki İran dévletini, onu qebul étmeyince, ki étmeyecekdir, sözü édilen qaldıracla hezine vérdirtmeye imkanımız olsun. Dévlete néce hezine vérdirilir ve te`viz-ödün vérmeye mecbur édilir?

 

a-Xalq kitlesinde éle güclü bir taban var olmalıdır ki dévlet istenilen isteyi redd édince, génel grév, Filistinlilerin intifade, Kürdlerin Serhildanları kimi xalq ayaqlanması yola salmaya imkan olsun (Bizim üçün géçerli déyildir)

 

b-Türkiyede PKK veya quzéy İraqda Péşmerge kimi silahlı bir güc olmalıdır ki, istenilen isteyin dalında durabilsin ve dévleti hezine vérmekden qorxudaraq ona boyun eymeye zorlasın (Bizim üçün géçerli déyildir).

 

c-Bölge ve dünya güc merkezleri ve dévletleri arasında éle yandaşlar olmalıdır ki ileri sürülen isteyi destekleyip İran dévletini onu qebul étmeye iqna étsinler (Bizim üçün géçerli déyildir).

 

İran dévletinin redd étdiyi durumda, onu hezine vérmeye mecbur édebilecek qaldıracsız bir isteyin ileri sürülmesi, yararlı déyildir, zererlidir. İçinde bulunduğumuz durumda bizim yuxarıda sıralanan üç qaldıracdan héç birine sâhib olmadığımızı göz önünde alınca, bir çox şuarı vérmek veya isteyi dillendirmemizin anlamı ve étgisi yoxdur.