ديالوق و پولميك

سیرا سؤیله‌شی- ۳: بو لکه‌نی اؤزلری یویوب تمیزله‌مه‌لیدیلر

 

دکتر آراز سلیمانی ایله "پارلامنت" حاققیندا سؤیله‌شی

 

بیرلیک-مئدیا: سون زامانلار "پارلامنت" مسئله‌سی گونئی آذربایجان میللی حرکتی‌نین گونده‌مینه گلمیشدیر. بیر سیرالارینا گؤره اومود وئریجی بیر آددیم، بیر سیرالارینا گؤره ایسه غیری دموکراتیک بیر آددیم ساییلاراق باشقا بیر اومودسوزلوغون باشلانغیجیدیر.

پارلامنتین قورولماسینا دایر وئریلن بیلدیری ایله ایشتراکچی‌لارین سونرادان سؤیله‌دیکلری آراسیندا اولان ضیدیت ده بو مسئله‌نی جیدی سورولارلا قارشی- قارشی‌یا قویموشدور. بو اوزدن بیرلیک تشکیلاتی‌نین مئدیا اورقانی اولاراق پارلامنت مسئله‌سی ایله باغلی ایستر کوپنهاگئنده ایشتیراک ائدنلر، ایستر تنقیدی فیکری اولان میللی فعاللارلا سؤیله‌شی آپارماغا چالیشیریق.

اوچونجو سؤیله‌شی اولاراق دکتر آراز سلیمانی ایله آپاردیغیمیز سؤیله‌شینی عزیز اوخوجولارلا پایلاشیریق:

 

 

  • ·      سياسي تشكيلاتدان تعريفينيز نه‌دير؟

 

سیاسی  تشکیلات عمومیتله بئله تعریف اولونور: سیاسی مرام و هدف‌لری عینی اولان بیر عیدده اینسانین، مشخص اساسنامه و نظامنامه چرچیوه‌سینده قوروم  یارادیب،  اوز توپلوموندا سیاسی اداره قدرتین اَله کچیرتمک و یا توپلومونون هر هانسی بیر دورومونو دَییشمک ایستیقامتینده  چالیشیب ویا مبارزه ائتمه‌سیدیر.

 

 

  • ·      دموكراتيك جمعيتده سياسي تشكيلاتين اٶزلليكلري نه‌لردير؟

 

 منجه دموکراتیک جمعیتده سیاسی تشکیلاتلارین باشلیجا اؤزللیکلری بونلاردن عیبارتدیر: مرامنامه و نظامنامه‌سی دموکراتیک پرنسیپ‌لر اساسیندا تنظیم اولونا، تشکیلات ایچریسینده پلورالیزمی  رعایت ائده و فردی هابئله چوخونلوغون تفکورونه حؤرمتله یاناشیلا، نهایتده چوخونلوغون وئریلمیش قرارلاری قبول ائدیله.

 

  • ·      همن اٶزللكيلر، غئيري دموكراتيك جمعيتده نئجه اولور؟

 

         غئیری دموکراتیک جمعیتده اوستده یازیلان اؤزللیکلر پوزولور.

 

  • ·      وطن‌ديشيندا گونئي آذربايجان پارلامنتي نئجه بیر تشكيلاتدير؟

پارلامنته تشکیلات دئمک اولماز، چونکی تعریفی, قورولما طریقی و وظیفه‌لری فرقلیدیر.

عمومیتله بیر سیرا توتالیتر و آپارتایدی سیستمله اداره اولونان اؤلکه‌لرده- کی ایران دا بونلاردان بیریدیر و فارس محورلی بیر حؤکومت واسیطه‌سی ایله اداره اولونور-  دموکراتیایا اینانان و او هدف  یولوندا مباریزه ائدن قووه‌لر و هابئله باسقی و خفقان آلتیدا یاشایان مللتلرین و  اؤز میللی حقوق‌لارینی طلب ائدن فعاللار، اجباری حالدا اؤز  مباریزه‌لرینین  ثیقلینی(آغیرلیفینی) اؤلکه‌دن  دیشارییا منتقل ائدیرلر و دیشاریدا لابی‌چیلر، مبارزه اؤزک‌لری(هسته‌لری)، قوروملار، پارلامنتلر و حتی تبعید ده آدلانان دؤولت ده یارادیرلار. بئله اولایلار کچمیشده ده باش توتوب، ایندی ده وار و گله‌جکده ده اولاجاق.

آمما پارلامنت بحثینه گلدیکجه:  پارلامنت تشکیلات دئییل، فرقلی معنی، فرقلی وظیفه‌لری و فرقلی قودرته صاحیبدیر. میثال اوچون پارلامنت عوضولری میللتین طرفیندن سچیلیر و حتی ترکیبینده بیر چوخ تشکیلاتلار و تشکیلاتا منسوب اولمایا بیلن بیر میللتی ده تمثیل ائدر.  پارلامنت  بیر توپلومون قانونلارینی  یازار ، قانونی دَییشه بیلر، حتی دؤولت سئچر و دؤولتی قدرتدن ساقط ائده بیلر. پارلامنتین بیر چوخ باشقا ایشینی ده سیرالاماق اولار. دوغرودور، دیشاریدا یارانان پارلامنتین دؤولتی،  ایچه‌ریده یارانان پارلامنت کیمی باشقا امکان‌لاری و قدرتی یوخدور. آمما  اهمیتینی ده آشاغیلاییب و تشکیلات آدلاندیرماق اولماز.

 

  • ·      طبیعی کی بیزیم سوالیمیزدا، تشکیلاتدان آماجیمیز، اورقان ویا قورومدور. پارتی آنلامیندا تشکیلات دئییلدیر.

 

 

  • ·      پارلامنت، هانسي كونكرت پروبلئملري چٶزمك اوچون لازيمدير؟

 

اصلینده موختلیف اؤلکه‌لرده پارلامنتین اختیارلاری و وظیفه‌لری فرقلیدیر. مثلا َآمریکا پارلامنتیی ایله آلمانیا پالامنتی‌نین وظیفه و اختیاراتی فرقلیدیر.  بیر سیرا ایختیارلاریندان آد آپاریرام .: توپلوم اوچون قانون یازماق و  دَییشمک، دؤولت سئچیب و دؤولتین یازیلان قانون استقامتینده  عمل ائدیب ائتمه‌مه‌سینه نظارت ائتمک و سایره،  دؤولتین خلافکار باخانلارینی( ناظیرلرینی، وزیرلرینی) و حتی دؤولتین باش‌باخانینی(باش‌ناظیر، نخست وزیر)  صلاحیتسیز ائتمک،  اؤلکه‌نین  بودجه سینی معین ائتمک، خارجی سیاست‌لره نظارت ائتمک، میللتی‌نین کولتور و رفاهی انکشافین تضمین اتمک، توپلومون ساغلام، باریش(صلح) و دموکراسی اورتامیندا یاشماغینا چالیشماق.

 

  • ·      سون هفته ­لرده، كوپنهاگئن­ده، باش توتموش تشبوثدن سونرا، بو آدديم و عموميتله پارلامنت ياراتماق ايده­سينه قارشي تنقيدي فيكيرلر سسلنميشدير.  گئنل اولاراق بو تنقيدي باخيشلار حاققیندا سیزین فیکرینیزی اؤیرنمک ایستردیک.

 

البته کی، بو نوع تنقید‌لر  دوغرودور، پارلامنتی میللت یارادار ، پارلامنته سئچیلن‌لر آچیق، دموکراتیک  و ساغلام سویه‌ده رقابت آپارارلار، پارلامنتارلاری میللت اؤنجه‌دن تانییار. هر سیاسی اولایین اؤزونه ایلگیلی  اصول و قوراللاری وار.

کونکرئت اولاراق گونئی آذربایجانلی‌لارا  پارلامنت یارانماسی حاققیندا بونو دئیه بیلرم :

35.000.000  - نا یاخین نوفوسو اولان میللتیمیزین  تقریبا  99 فاییزینین  ایران آدلانان اؤلکه‌ده یاشادیغینی بیلیریک و  اونلارا ایستر اؤلکه ایچینده، ایستر اؤلکه دیشیندا ایندیکی دورومدا پارلامنت یاراتماق اوچون بیر تشبوثه ال آتمالاری اوچون هئچ ایمکان وئریلمه‌یه‌جک، آمما گونئیلی‌لرین دیشاریدا یاشایان پارچاسی، اؤز آدینا پارلامنت یارادا بیلر، آمما هر حالدا پارلامنت یاراتماق اوچون بیر سیرا قاعده و قوراللار رعایت اولونمالیدیر. یعنی اؤنجه‌دن کیفایت زامان ایچینده بئله بیر تصمیمیم اولدوغو حاقدا خاریجده یاشایان آذربایجانلی‌لاریمیزا خبر وئریلمه‌لی و اونلاردان راضی اولوب اولمادیقلارینی سوروشماق لازیمدیر.  هانسی تاریخده و نه تور باش توتماسییلا راضیلاشاجاقلارینی سوروشماق لازیم. اولا بیله‌جک کاندیدلر کیملردی و اونلارلا راضی اولوب اولمادیقلارینی اؤیرنمک لازیم ایدی.

حؤرمتلی باجی‌لاریم، قاردشلاریم و حؤرمتلی سویداشلاریم، باکیدا بیر عیدده‌نین مصلحت و پلانی ایله،  گونئی آذربایجانلیلارین 40 - 50 نفرینه تلفون وسیله‌سی ایله خبر وئریلیر کی مارت آیینین 15 -ینده دانمارکانین کوپئنهاگ شهرینه توپلانین، گونئی آذربایجانلیلارا پارلامنت یاراتماقایسته‌ییریک. تاکیدله بو ایشین مطلق قاپالی قالاجاغینا تاکید اولونور.

حالبوکی ، یوزلرجه گونئی آذربایجانلی ملی فعالیمیز آروپا و آمریکادا یاشاییرلار. ندن بونلارین 40 - 50 -سینه خبر وئریلیب و خبر وئریلن‌لرین بیر عیدده‌سی میللی فعال دا دئییللر.

الیمیزده‌کی معلومات‌لارا دایاناراق اوردا ایشتیراک ائدن جنابلارین بیر نئچه‌سی پارلامنتین یارانماسینا اؤز مخالفتینی بیلدیریرلر و قاتیلمیرلار، آمما بللی جنابلارین چوخونلوقدا اولان سسی ایله پارلامنتین یارادیلماسینا قرار وئریلیر.

منیم فیکیریمجه  بعضی دوستلار، بله روسوایچیلیغین زیانینی محدودلاشدیرماق نیتینده، وئریلمیش قرارین آدینی، موقتی پارلمان آدلانماسینی قبول ائتدیریب و خبرینی مئدیالارا گؤندریرلر. البته  باشقا خبرلره گؤره، مووقتی پارلامنت آدی دا یانلیش آنلاشیلیب، یالنیز و یالنیز  تدارکچی یا تشبث قوروپو یاراندی کی، ایکی آیا قدر  گونئی آذربایجانین دائمی پارلامنتینین یارانماسینا تدارک گؤرسونلر.

 

 

  • ·      بیر سیرالارینا گؤره وطن‌دیشیندا پارلامنت اوچون سئچیم ایمکانسیزلیغی، بو تیپ پارلامنتلری "تمثیل" بؤحرانی ایله اوزلشدیرر. بو اوزدن ده "پارلامنتي ميللت سئچر" دئییب تنقید ائدیرلر. سیز بو حاقدا نئجه دوشونورسونوز؟

 

البته  وطن دیشیندا پارلامنت یا Exilparlament – ین یارانماسینین سابقه‌سی واردیر.

تبت‌لیلر, تامیل‌لر و کردلرده بو ایشی گؤروبلر. آمما پارلامنتین یارادیلماسی گئنل فورمادا میللتیمیزین، ضیالی‌لاریمیزین، حقوقدانلاریمیزین آراسیندا بحث اولونمالیدیر.

تله‌سیک و هئچ عاغیلا اویغون اولمایان، گیزلین بیر شکیلده یارانان پارلامنت اوغورسوز قالار. نئجه‌کی بیر چوخ تشکیلاتلاریمیز، او جمله‌دن داک اوغورسوز قالیبدی. بلکه ده بئله گیزلی و تله‌سیک پارلامنت یارادانلارین دا نیتی ائله بو  اولوب کی، یاراناندان همن سونرا آرادان گتسین.

آنانین بطنیندن تئز دوغولان کؤرپه یا ناقص‌الخلقه اولار یا دا حیاتینی تئز اَلدن وئرر. بئله یارانان پارلامنت ده بونا بنزه‌ییر.

 

 

  • ·       خاريجده فعاليت ائدنلرين بير چوخو ايله  مصلحتلشمه‌مک باشقا سؤیله‌نن بیر تنقیددیر. محدود اینسانلارین ایشتیراکی ایله کئچیریلن بو اوتوروم دوغرو آددیم ساییلا بیلرمی؟

 

بو ایشین یانلیشلیغیندا شوبهه م اولماماسییلا بیرلیکده، بونو میللتیمزه بیر نؤوع توطئه و توهین اولاراق گؤرورم.

  • ·      توطئه و توهین گؤردویونوز بو اوتورومدا باشقا تشکیلاتلارین، ائله‌جه‌ ده سیزین عوضوو اولدوغونوز تشکیلاتدان اورادا ایشتیراک ائدنلر اولموشدور.  تشکیلاتینیز بو مسئله‌دن خبرلی ایدیمی؟

تشکیلاتیمیزا خبر وئریلمه‌میشدیر. بیز ده مئدیالاردان خبرلرینی ائشیتدیک.

  • ·      عمومیتله بیر سیاسی تشکیلاتین عوضونون باشقا سیاسی بیر پروسئسده تشکیلاتینا خبر وئرمه‌دن ایشتیراکینا نئجه باخیرسینیز؟   

یانلیش ایشه اَل وورماقدیر. بو باره‌ده تشکیلاتیمیزین داخیلینده آراشدیرما آپاریلاجاق.

 

  • ·      كئچميشده ياخينلاشديريجي ویا اوزلاشدیریجی رول اويناماميش اينسانلارين بو ايشده ایشتیراک و موداخيله‌سي سیزجه نئچه بیر تاثیری اولاجاقدیر؟

 

بو اینسانلارین کئچمیشده‌کی فعالیت کارنامه‌لرینه نظر سالساق، بونلاری گؤره بیله‌ریک:  اولا،  بیر عیدده‌ سینین  حرکتیمیزده اصلن فعالیتلری اولماییب. ثانیا بعضی‌لرینین اولسا دا، صندل داواسی ایله تشکیلات قوروب، بیر ایلدن سونرا قوردوقلاری تشکیلاتی داغیتماقلا مشغول اولوبلار.  بیز، سیرامیزدا بیر چوخ مثبت ضیالی و فعاللاریمیز واریمیزدیر. بئله پتانسیل‌لیمیزدن یارارلانمالییق

 

 

  • ·      سیزجه پارلامنتین قورولماسیندا قوزئی آذربایجانلیلارین روللارینین اولماسی موثبتدیرمی یا منفی تاثیر گؤستره بیلر؟

من بو واختا قدر قوزئی آذربایجانلیلاریمیزدان بیر مثبت  عمل گؤرمه‌میشم. اولسا دا چوخ تاثیرسیز و غیری جیددی اولموشدور.  ائله بو پارلامنت جریانیندا دا گؤرسه‌نیلدی. اونلار یا بیزیم حرکتین ماهیتین دوغرو دوزگون  بیلمیرلر یا دا شخصی منفعتلرینه گؤره گلیب بیزه  قوشولورلار.

 

  • ·      توپلانانلار آراسیندا یئنی نسیل، قادینلاردان هر هانسی بیرینین اولماماسی حاققیندا فیکرینیز نه‌دیر؟ سیزجه دعوتلیلرین سئچیمینی ائدنلرین بللی معیاری اولموشمو؟

 

قادین لاریمیزن توپلانتیلاریمیزا آز قاتیلماسی،  تاسوفله توپلومون کولتور و عنعنه‌سینه قاییدیر. آمما بو یئترسیزلیگی سورعتله اورتادان قالدیرا بیله‌ریک.

 

 

  • ·      كوپنهاگئنده‌ ایشتیراک ائدنلرین بیر سیراسی "پارلامنت" قورولماییب، تشبوث قوروپو یارادیلیب دئییرلر. بیر حالداکی وئریلن بیاناتدا " 15 مارت 2014-نجو ايلده دانيمارکانين پايتاختي کوپنهاگئن شهرينده توپلاشان گونئي آذربايجان سياسي موهاجيرلري گونئي آذربايجان مووقتي موهاجير پارلامنتينين ياراديلماسيني ائعلان ائدير و گونئي آذربايجان دؤولتينين حوقوقي ایستاتوسونو موعين ائديلمه‌سي مسئوليتيني ده موهاجير پارلامنتي اؤز اوزرينه گؤتورور "  دئیه یازمیشلار. بئله‌دیرسه سیزجه ندن خبرلره دوزه‌لیش ائدیلیب ویا تکذیبیه وئریلمه‌دی؟ بو بیاتاتلا سونراکی دانیشیقلار آراسیندا ضدیت دئییلمی؟

 

بلی، وئریلن بیاناتدان بئله آنلاشیلیر. بو اون بارماق سایی قدر اولان جنابلاریمیز کوپنهاگئنده،  میللتیمیزدن اؤرتولو، بیر نئچه ساعاتدا، گونئی آذربایجانا پارلامنت یاراتماق، دؤولت و ناظیرلر سئچمک نییتینده اولوبلار. بئله روسوایچی ایشی و لکه‌نی اؤزلری یویوب تمیزله‌مه‌لیدیلر. باشارا بیله‌جه‌کلرمی، اؤزلری بیلمه‌لیدیلر

 

  • ·       بیر سیرالارینا گؤره میللی حرکتین خاریجده‌کی قولوندا، پارلامنت قوراجاق بیر سیاسی بلوغ(اولقونلوق) یوخدور. دوغرودان دا خاریجده‌کی سیاسی آکتیویستلرین بیر- بیری ایله علاقه‌لرینین نئجه‌لیگی، سیاسی بلوغون اولماماسینی دئمه‌یه بیر سبب ساییلارمی؟

 

بو تفکره عمومیت وئرمک اولماز، آمما کوپنهاگئن شهرینده گونئی آذربایجانا پارلامنت یاردان جنابلارین سیاسی بلوغلاریندا نؤقصانلیق گؤرسه‌نیر.

 

  • ·      خاریجده پارلامئت مسئله‌سینده، هانسي اوغورسوز و اوغورلو تجروبه­لر واردير؟

 

گونئی آذربایجانلیلارین خاریجده یارانان تشکیلاتلارین اوغورسوزلوقلاری، اوغورلو اولماقلاریندا ن داها چوخدور. بو باخیمدان تله‌سیک  یارانان پارلامنت ده، تشکیلاتلار کیمی اوغورسوز اولماسی حرکتیمیزه فاجعه یارادار. بو سببدن چوخ دیقتلی و احتیاطلی اولماغیمیز لازیمدیر.

  • ·      اوغوسوزلوقلارين سبب‌لري نه‌لر اولموشدور؟

 

شخصیت و شؤهرت‌پرستلیک، سیاسی بلوغون اولمازلیغی و باشقا عامل‌لر او جمله‌دن شوبهه‌لی و نفوذی عنصرلر، کچمیش ایدئولوژی‌لرینه باغلی قالان انسانلار.

 

  • ·      سیزجه تاريخي بير اوغور قازانماق اوچون نه­لر ائديلمه­ليدير؟

 

بونون  جوابینی نئچه جومله‌ده سؤیله‌مک چتیندیر. منیم فیکریمجه، بوتون قروپ‌لارین، فعال‌لارین، شخصیت‌لرین آراسندا دیالوق آپارماق، آغ ساققال‌لار شوراسی یاراتماق و بو شورانی حرکتین عالی اورقانی کیمی  قبول ائتمک و اونا فونکسیون وئرمک.

 

  • ·      آمما سؤیله‌دیگینیز شورا دا، ساده‌جه آغ‌ساققاللاردان عیبارت اولوب،  آغ‌بیرچکلره یئر وئریلمزسه، توپلوموموزون یاریسی اونودولمازمی؟

 

عوذر ایسته‌ییرم، البته کی،  هر ایکی‌سی اولمالیدیر.

 

  • ·      سیزجه پارلامنت ایشلرینین دوزگون ایره‌لی گئتمه‌سی و اوغورلو نتیجه‌لنمه‌سی اوچون هانسي فردي قابليتلر صاحيبلرينین اولماسی گرکلی ویا هانسی  پرنيسيپلره دايانماق لازيمدير؟

 

من پارلامنتین یارانماسیندان اؤنجه، آغ ساققاللار  و آغبیرچکلر شوراسینین یارانماسینی اهمیتلی بیلیرم.

چونکی داها آز خرج و زامان آپارار. پارلامنتدن ده آرتیق ائتکیلی(تاثیرلی) اولار. البته کی، میللتیمیزله مشورت و مصلحتله پارلامنتین یارانماسی و نه فورمادا قورولماسی حاققیندا دوزگون تصمیم توتا بیلرلر.

 

  • ·      فیکیرلرینیزی بیزیمله بو قدر آیدین پایلاشیدیغینیز اوچون تشکور ائدیرم.

 

من موصاحیبه‌نی ترتیب وئرن‌لره تشکورومو بیلیدیرم، آچیقجاسینا انتقاد ائتمه‌ییمی آرتیق یارارلی بیلیرم