ديالوق و پولميك

سیرا سؤیله‌شی- 2: دکتر ایشیق سؤنمزله "پارلامنت" حاققیندا سؤیله‌شی

 

بیرلیک-مئدیا: سون زامانلار "پارلامنت" مسئله‌سی گونئی آذربایجان میللی حرکتی‌نین گونده‌مینه گلمیشدیر. بیر سیرالارینا گؤره اومود وئریجی بیر آددیم، بیر سیرالارینا گؤره ایسه غیری دموکراتیک بیر آددیم ساییلاراق باشقا بیر اومودسوزلوغون باشلانغیجیدیر.

پارلامنتین قورولماسینا دایر وئریلن بیلدیری ایله ایشتراکچی‌لارین سونرادان سؤیله‌دیکلری آراسیندا اولان ضیدیت ده بو مسئله‌نی جیدی سورولارلا قارشی- قارشی‌یا قویموشدور. بو اوزدن بیرلیک تشکیلاتی‌نین مئدیا اورقانی اولاراق پارلامنت مسئله‌سی ایله باغلی ایستر کوپنهاگئنده ایشتیراک ائدنلر، ایستر تنقیدی فیکری اولان میللی فعاللارلا سؤیله‌شی آپارماغا چالیشاجاغیق.

ایکینجی سؤیله‌شی اولاراق دکتر ایشیق سؤنمزله آپاردیغیمیز سؤیله‌شینی عزیز اوخوجولارلا پایلاشیریق:

 

 

-           سياسي تشکيلاتدان تعريفينيز ندير؟ 

 

سياسي تشکيلات حاکيمييت سيستمي‌نين اؤنملي و اهمييتلي بوداغيني (عوضويني) ترسيم ائدر. مودئرن سياست يالنيز دؤولت قورولوشلاري، اؤرنک اولاراق حؤکومت، پارلامئنت و يؤنتيم (ايداره) دئييل، توپلومو تمثيل ائدن ايشتيراکچيلارلا دا اوغراشماقدادير (باش باشا قويماقدادير). بو ايشتيراکچيلار اؤزلريني پارتيلر (حيزب) و درنکلر (انجومنلر) بيچيمينده دوزنله‌ميشلر. بوندان يانا بئلنچي قوروپلارا "سياسي تشکيلاتلار" آدي وئريلميشدير. سياسي تشکيلاتلارين گوج باخيميندان ايشلگي (عملکرد) گؤز اؤنونه آليناراق محکوم و حاکيم پوزيسيون دئيه بير آرابولوجولوق (واسيطه‌گري) سيستميندن دانيشماق اولار.

 

 

-           دئموکراتيک جمعيتده سياسي تشکيلاتلارين اؤزلليکلري نه‌لردير؟

 

مودئرن و دئموکراتيک توپلومداکي سياسي پارتي‌لرين و درنکلرين اؤنملي روللاري آشاغيداکي اوچ بيربيرينه باغلي سياسي دئييملري بيربيرلرينين يانيندا اوتورتماق ساييلار:

·           سياسي تwميم توتماق و قودرتده اورتاق اولماق، يوخسا تاثير قويماق اوچون سياسي اؤلچو و بويوتدا (Dimension) بير دارتيشما (موذاکيره ائتمک) سورجي اولوشدورماق و سياسي ايراده اورتايا قويماق.

·           سيياسي سورج و پروسئسده عوموم قبول اولونموش دَيرلري، نورمالاري و اوصول قايدالارينا دايالي بيچيمده قوروملاشديرماق و دوزنله‌مک.

·           سورج و پروسئسده عوموم ايجتيماعيتين تصميملريني سياسي ايچريگي (مؤحتواسي) باخيميندان حياتا کئچيرمک.[1]

 

 

-           همن اؤزلليکلر، غئيري دئموکراتيک جمعيتده نئجه اولور؟

 

دئموکراتيک جمعيتلرين ترسينه اولاراق غئيري-دئموکراتيک توپلوملاردا سياسي تصميم توتمالاردا و قودرتده بير چوخ سياسي پارتي‌لر، درنکلر اورتاقليق ائده‌بيلمزلر. خالقين آزاد سس‌وئرمسي ايله بيله هر هانکي بير سياسي پارتي يوخسا شخص ايش اوستونه گله‌بيلر. بو ايش اوستونه گلميش پارتي و شخص باشقا سياسي و ايجتيماعي تشکيلاتلاري سياسي سورجلرده اورتاق دَير صاحابلاري دئيه قاتقيدا بولونمالارينا ايمکان ساغلامازسا، ديکتاتورلوغا، آسدي- کسدييه و توپلومون سياسي باخيمدان گئري قالماسينا يول آچار. دئمک غئيري-دئموکراتيک توتوملار دونيا گؤروشو اولاراق سرحد تانيماز. بئله غئيري-دئموکراتيک حاکيميت داورانيشلارينا ايستر کومونيست (روسيه کومونيستليیي، چين)، ناسيونال-سوسياليست (هيتلئر آلمانياسي)، و ايسترسه ده دين دونونا بورونموش نيظام و اينتيظاملاردا تانيق اولاريق.

دئمک، گئرچکليکده و واقعيتده بيرباشا (موستقيم) "خالق حاکيميتي" سياسي پارتيلر تمثيلجيسي (repräsantativ) واسيطه‌سييله حياتا کئچن دئموکراتيک نيظام و اينتيظامدان آرتيق دئموکراتيک اولابيلمز.بو دئديکلريميزي فارسليغي اساس گؤتورموش ايران ايسلام جومهورييتي ده تاريخه يازميش ساييلار. بيلينديیي کيمي ايسلام جومهورييتي ده "ايسلام حاکيميتي" بلي يوخسا خئيير دئيه سس‌آلما يولو ايله حاکيميته چاتميش "فارسليق حاکيميتي" ساييلار.

 

 

-           وطن ديشيندا گونئي-آذربايجان پارلامئنتي نئجه بير تشکيلاتدير؟

 

اوسته ايشاره اولدوغو کيمي، هر هانکي بير حاکيميت‌چيليک و دؤولت‌چيليگي بير آغاج دئيه نظره آلارساق، پارلامئنت ده بو آغاجين اؤنملي قوللاريندان بيري ساييلار. بو اساسدا "گونئي-آذربايجان پارلامئنتي" ايفاده‌سي اورتايا قويولارکن "گونئي-آذربايجان دؤولتچيليک" مسله‌سي اورتايا چيخار. گونئي آذربايجان تورپاقلاري بوگون فارس ايستئمارچيليغينا معروض قالديغي، آذربايجان ديل و مدنييتي اساسيندا گونئي آذربايجان تورپاقلاريندا بوگون حاکيميت قورماق ايمکاني اولماديغي و ايچريده‌کي تورک خالق کوتله‌سي طرفيندن بو تشکيلاتدا اونلاري محللي تمثيل ائديجي شخصلره سئچيلمک و خاريجه بيله گلمک ايمکاني وئريلمه‌ديیي اوچون خالق ايراده‌سي اولمادان و حوقوقي باخيمدان قانون‌وئريجي بير قوروم دئيه بو قورومو دونيا ايجتيماعيتي تانيماز، ياخشي (مطلوب) دورومدا بو قوروم خاريجده‌کي گونئي آذربايجان سياسي تشکيلاتلاري و شخصيت‌لريندن اولوشموش بير سياسي قوروم ساييلاجاق. بو قوروم تاريخده‌کي سياسي تشکيلاتلار کاتئقوريسي باخيميندان بير "جبهه " (Front)" ،"ميللي شورا (Nationalrat)" يوخسا "ميللي قورولتاي (National Congress)" ساييلماليدير. آذربايجان آدينا "ميللي جيبهه" آدي کئچميشده کيچيک سياسي محفللر طرفيندن تشکيلات دئيه توتولدوغو، "ميللي شورا" آدي دا دوندورولدوغو اوچون بوگون بلکه ده چاره‌سيزليک اوجوباتيندان کئچميشده اورتاق ديل تاپابيلمه‌ين گونئي آذربايجان تشکيلات مسئوللاري بو آدا سيغينمالي اولموشلار. بئله‌ليکله "گونئي آذربايجان موهاجير پارلامئنتي" آدي 2014-نجو ايلين مارت آييننين 15-ينده اورتايا آتيلميش. بو تشکيلاتين نئجه بير تشکيلات اولوب اولماديغي ايسه هله‌ليک بللي دئييل، وئريلميش بيلگي‌لره اساسن 2014-نجو ايلين ماي آييندا گونئي آذربايجان سيياسي تشکيلاتلاري و شخصيت‌لري بير داها بير آرايا گله‌رک بو تشکيلاتي دوغرو و دوزگون ياراداجاقلار. بو چابالارا باخماياراق کئچميشده "ميللي قورولتاي" آدي يئرينه "دونيا آذربايجانليلار کونقرئسي" و "گونئي آذربايجانليلار کونقرئسي" آدلاري ايشلنديیي اوچون يئني قورولماسينا قرار وئريلميش تشکيلاتين آدي "گونئي آذربايجان موهاجيرلر قورولتايي" اولماسي داها دوزگون اولاردي.

 

 

-           پارلامئنت هانسي کونکيرئت مسله‌لري چؤزمک اوچون لازيمدير؟

 

اوسته ايشاره اولدوغو کيمي بو تشکيلات اصلينده "گونئي آذربايجان موهاجيرلر قورولتايي" آديني داشيمالي بئله‌ليکله هر هانسي خطا و منمليک‌لر اوجوباتيندان قانادلارا بؤلونرسه، "گونئي آذربايجان پارلامئنتي" آنلاييشي دره‌بَي‌ليک داورانيشلاريندان آماندا قالماليدير. دئمک، "گونئي آذربايجان موهاجيرلر قورولتايي"لازيملي زامانلار گونئي آذربايجان تورکلرينين سياسي تشکيلاتلارينين نوماينده‌سي اولاراق گونئي آذربايجان ميللي و سياسي مسله‌لرينه دايير بير يئتکيلي و تمثيلچي کيمي چيخيش ائتمه‌ليدير.

 

-           سون هفته‌لرده، کوپئنهاگئنه. باش توتموش تشبوثدن سونرا، بو آدديم و عوموميتله پارلامئنت ياراتماق ايده‌سينه قارشي تنقيدي فيکيرلر سسلنميشدير. بو تنقيدي باخيشلار حاقيندا سيزين فيکيرلرينيزي اؤيرنمک ايسترديک:

قوروجو بيچيمده تنقيد ائتمک حرکتده باش‌وئربيله‌جک يانليشليقلارين قارشيسيني آلابيلر دئيه تنقيدي ياناشمالارا هر هانسي سياسي بير تشکيلات اؤزونو آچيق توتمالي و اؤزونو راحات حيس ائتمه‌ليدير. بونا باخماياراق "آذري‌ها" آدينا پانيرانيست و فاشيست محفللره باغلي آخينلار دا گونئي آذربايجان ميللي فعاللارينين بير آرايا گلمه‌سيندن قورخو کئچيرمکده‌ديرلر. اونلار تخريبات ماهيتلي یازيلار يازاراق آذربايجان ميللي حرکتي علئيه‌ينه شانتاژلا مشغولدورلار. اونلاري دا باشا دوشمک چوخ دا چتين ساييلماز.

 

-           بير سيرالارينا گؤره وطن ديشيندا پارلامئنت اوچون سئچيم ايمکانسيزليغي، بو تيپ پارلامئنتلري تمثيل بؤحراني ايله اوزلشديرر. بو اوزدن ده "پارلامئنتي ميلت سئچر" دئيه تنقيد ائدرلر. سيز بو حاقدا نئجه دوشونورنونوز؟

 

پارلامئنت آدي اولدوقجا بؤيوک و گونئي آذربايجان تشکيلاتلاري دا اولدوقجا گنج و بيربيرلرينه گوونمه آشاماسيني تجروبه ائتمه‌يه باشلاديقلاري و پارلامئنتين بير پارلامئنت کيمي ايشلک و ديناميک دورومدا اولماسينا دا بؤيوک سايدا پول لازيم اولدوغو اوچون من ده پارلامئنت آديني بو يئني اؤرگوته اويقون حساب ائتمزديم.

 

-           خاريجده فعالييت ائدنلرين بير چوخو ايله مصلحتلشمه‌مک باشقا سؤيلنن بير تنقيددير. محدود اينسانلارين ايشتيراکي ايله کئچيريلن بو اوتوروم دوغرو آدديم ساييلا بيلرمي؟

 

 

منجه بو اوتوروم آدي کئچن قوروم اوچون بير آرايا گلن تشکيلات مسئوللارينين باريشماسي و کئچميشده‌کي کوسولريني قيراغا قويمالاري آدلانارسايدي، داها دا يئرينده اولاردي. بير قولتوقدا ايکي قارپيز ساخلاماق ايمکانسيز اولدوغو کيمي، تشکيلاتلار آراسي تلم‌تله‌سيک باريشا گئتمک و "گونئي آذربايجان موهاجير پارلامئنتي" ياراتديق دئيه بيانيه وئره‌رک اونو ايلک اولاراق گونئي آذربايجان موهاجير سيته‌لرينده دئييل، قوزئي آذربايجان باسيني (مطبوعاتي) واسيطه‌سييله ايجتيماعيته بيلديرمک هئچ ده خوش قارشيلانماميش، بيانيه‌دن اوخويوروق:

"... 15 مارت 2014-جو ايلده دانيمارکانين پايتاختي کوپئنهاقئن شهرينده توپلاشان گونئي آذربايجان سياسي موهاجيرلري گونئي آذربايجان موقتي موهاجير پارلامئنتينين ياراديلماسيني ائعلان ائدير و گونئي آذربايجان دؤولتينين حوقوقي ایستاتوسونو موعين ائديلمه‌سي مسئوليتيني ده موهاجير پارلامئنتي اؤز اوزرينه گؤتورور".[2]

بيانيه‌ده اوسته‌کي بيچيمده چيخيش ائتديکدن و آلتينا قول چکديکدن سونرا -بيز پارلامئنت ياراتماميشيق دئيه چيخيش ائتمک- ،"بيز يالنيز تشبوث و حاضيرليق قوروپويوق" دئيه‌رک گونئي آذربايجان ايجتيماعيتيني آلداتماغا و بلکه ده اؤزلري ايستمه‌دن هر هانسي موتيواسيادان يولا چيخاراق ميللي حرکت آراسيندا اعتيمادسيزليق ياراتماق حاقي هئچ کيمه وئريلمه‌ميش دئسک، بو بيانيه‌ني يازان ذات-ی اقد‌سين ده روحونو اوخشاميش اولاريق.

دئمک، ايمضالارينين بوياغي قورومادان ايمضالاديقلاري متينين ايچره‌ييني رد ائدن ذاتلار دوغرو و دوزگون حرکت ائتميش دئييل، خطالي بولوندوقلاري اوچون کئچميشده خاريجده گونئي آذربايجان تشکيلاتلاري آراسيندا مودا اولموش دره‌بَي‌ليک داورانيشلاريني آذربايجان ميللي حرکتينه بير داها تحميل ائتمک ايسترلر. بو دا خوشا گلمز و باغيشلانماز مقام ساييلار.

 

 

-           کئچميشده ياخينلاشديريجي ويا اوزلاشديريجي رول اويناميش اينسانلارين بو ايشده ايشتيراک و موداخيله‌لرينين سيزجه نئجه بير تاثيري اولاجاقدير؟

 

اوسته‌کي سورويا "بلي" يوخسا "خئيير" دئيه جاواب وئرمک ده ساده‌ليک ساييلار. دئمک، منفي شخصلر کئچميشده گونئي آذربايجان ميللي حرکتينه اؤزلريندن دوزگون بير ايز بوراقماديقلاري اوچون خالق نيفرتيني داها آرتيق قازانماسينلار و تاريخده نيفرتله خاطيرلانماسينلار دئيه بير داها اورتايا آتيلميش قوروما اؤزلريني کانديد ائتمزسه‌لر، بلکه ده ياشاييشلاريندا بيرينجي دوزگون ايشي گؤرموش اولارلار. ترس مقامدا،- بو منفي رول اويناميش شخصلر کانديد اولدوقلاري دورومدا،- بو منفي شخصلره سس وئرن هر بير شخص گونئي آذربايجان ميللي حرکتينه خيانت ائتميش ساييلار. دئمک، چيخيش يولو بعضي شخصلرين واسيطه‌چيليک ائتمه‌يه چاليشماسيندا دئييل، صانديقلار واسيطه‌سييله سس‌وئرمک يولو ايله سئچمک و سئچيلمکده گؤرونر. تشکيلات مسئوللار آراسيندا گؤروش آيريليغي وار دئيه باشقا محفل ياراتماغا چاليشماق زامان اَلدن وئرمکدن باشقا هئچ نه آذربايجان ميللي حرکتينه وئره‌ بيلمز.

 

 

-           سيزجه پارلامئنتين قورولماسيندا قوزئي-آذربايجانليلارين رولو اولماسي موثبتدير مي، يا منفي تاثير گؤستره بيلر؟

 

آذربايجان تورکلري بير ميلت ساييلديقلارينا باخماياراق روسيه و قاجار مماليکي محروسه‌سي حاکيميتلري آراسينداکي باش وئرميش ساواشلار، ايستر حوقوقي و ايسترسه ده حقيقي باخيمدان آذربايجان تورکلريني بؤلونموش بير ميلت ائتميشدير. بو ايکييه بؤلونموش ميلت اوولادلاري فرقلي سياسي رئژيملره تابي توتولدوقلاري اوچون سياسي و ايجتيماعيي سورج و پروسئسلرده ده بير چوخ زامان فرقلي داورانماني اؤز شخصي چيخارلارينا اويقون حساب ائدرلر. دئمک، گونئي آذربايجان آدينا قورولموش هر هانسي بير قوروما قوزئی آذربايجان وطنداشلارينين عوضو اولماق ايسته‌یي قوزئي آذربايجان حاکيمييتي و موخاليفتي آراسيندا اولان ايختيلافين و سورتوشمه‌نين ائتگي و تاثيريني گونئي آذربايجان تشکيلاتلارينا دا يانسيداراق گونئي آذربايجان تشکيلاتلاريندا داغيلمالارا يول آچاجاق مقام ساييلار. کئچميشده داک آدينا آخين ائتميش آجي اولايلار بو دئديکلريميزه بير اؤرنک ساييلار.

 

-           توپلانانلار آراسيندا يئني نسيل، قادينلاردان هر هانسي بيرينين اولماماسي حاقيندا فيکيرينيز ندير؟ سيزجه دعوتليلرين سئچيميني ائدنلرين بللي مئعياري اولموش مو؟

 

اوسته ايشاره اولوندوغو کيمي کوپئنهاگئن توپلانتيسي - گويا - کيليدي نؤقطه‌لري اله کئچيرمک، بللي نتيجه‌يه وارماق اوچون موهنديسليک ائديلميش بير اوشاق اويونو ساييلار. يئتگين اينسانلار ان آزي تشکيلاتين آديني سونقولامالي (مولاحيظه ائتمه‌لي) و اونا اويغون بيچيمده حرکت ائتمه‌يه چاليشمالييميشلار. اوندان يانا دا آدي کئچن اوتورومدا "اسکي حامام، اسکي تاس" اويونو تيکرارلانميش مقام ساييلار. بئله‌ليکله موثبت آنلامدا هر هانسي بير دَييشيکليک اولماميش. موثبت آدديم دئيه بير مقام قلمه آلماق ايسترسک، کئچميشده‌کي کوسولو تشکيلات مسئوللاري آراسيندا کئچري ده اولسا، باريش ساغلانميش.

 

-           کوپئنهاقئنده ايشتيراک ائدنلرين بير سيراسي ‟پارلامئنت" قورولماييب، تشبوث قوروپو ياراديليب دئييرلر. بير حالداکي وئريلن بيانات مارتين 15ينده 2014-نجو ايل دانیمارکين پايتاختيندا، کوپئنهاگئن شهرينده توپلاشان "گونئي آذربايجان سياسي موهاجيرلرينين" "گونئي-آذربايجان مووققتي موهاجير پارلامئنتينين" ياراديلماسيني ائعلان ائدير و "گونئي-آذربايجان دؤولتينين" حوقوقي ايستاتوسونون موعين ائديلمه‌سي مسئولييتيني ده "موهاجير پارلامئنت" اوزرينه گؤتورموش دئيه يازميشلار. بئله‌ديرسه، سيزجه ندن خبرلره دوزه‌ليش ائديليب و يا تکذيبيه وئريلمه‌دي؟ بو بياناتلا سونراکي دانيشيقلار آراسيندا ضيدييت دئييلمي؟

 

اَيري اوتوروب دوز دانيشماق اويقونسا، بلکه ده بير چوخلاري بيانيه‌ني اوخومادان قول چکميشلر. اوندان يانا دا "هفته يئتدي، بيز سککيز" دئيه ويراژ وئرمه‌ني اؤزلري اوچون محفوظ توتاراق بير ياندان آچماز اولدوقلاريني گؤرمک ايسته‌مزلر، باشقا ياندان ايجتيماعيتي حميق حساب ائدرلر. بئلنچي مقاملار تاريخ بويو آذربايجان سياستچيلريني ياخالاميش و آذربايجان تورکلویونه بير ميللي توپلوم اولاراق بلا ساييلميش.

 

-           بيرسيرالارينا گؤره ميللي حرکتين خاريجده‌کي قولوندا، پارلامئنت قوراجاق بير سياسي اولقونلوق (بولوغ) يوخدور. دوغرودان دا خاريجده‌کي سياسي آکتيويستلرين بيربيرلري ايله علاقه‌لرينين نئجه‌ليیي، سياسي اولقونلوغون اولماماسي دئمه‌يه بير سبب ساييلابيلرمي؟

 

مسئله اولقونلوق دئييل، مسئله بعضيلرينين داشي اولدوقجا بؤيوک گؤتورمک ايسته‌مه‌سي، بعضيلرينين ده بو پوپوليست داورانيشلارا خوش‌گؤرو ايله ياناشماسيندان ايلري گلر. حالوا دئمکله آغيز دادلي اولماديغي کيمي، آذربايجان تشکيلاتلاري و شخصييتلريني سياسي بيريم‌لر دئيه ذهني باخيمدان بو مسئله اوزره دوشونجه اولوشدورماغا يؤنتمه‌دن و دارتيشما يولا سالمادان بير نئچه شخصين نظري ايله يوکو اورتا آتماق، ايلده بير يول توپلانتي دوزنله‌مک و تشکيلات آدينا بير يوخسا ايکي نفرليک سياسي گزيلره چيخماق هر هانسي بير سورونو چؤزمک دئييل، مسئولييتين درينليگيني درک ائتمه‌مک ساييلار.

 

-           خاريجده پارلامئنت مسئله‌سينده هانسي اوغورسوز و اوغورلو تجروبه‌لر واردير؟

بيلينديیي کيمي بعضي مملکتلر خاريجي گوجلر، او جومله‌دن آلمان نازي گوجلري، واسيطه‌سييله ايشقال اولارکن سورگونده مووققت حؤکومت، او جومله‌دن لهيستان و فرانسه حؤکومتلري قورولموش. بعضاً ده هر هانسي حاکيمييتين موخاليفتي سورگونده بيرلشه‌رک مووققت حؤکومت قورموش. سورگونده پارلامئنت مسئله‌سي منيم بيلديیيمه گؤره 1950-نجي ايل تيبئت حاکيميت‌چيليیي چين کومونيست ايشغالينا اوغراديقدان سونرا سورگون اولونموش تيبئت‌لر طرفيندن اورتايا آتيلميش. 1960-نجي ايل تيبئت-ين خاديمي دالاي لامانين سیفاريشينه اساسن سورگونده‌کي تيبئت‌لر دئموکراسيني تجروبه ائتسينلر دئيه پارلامئنت قورموشلار. دالاي لامانين تکليفينه اساسن اوچ تيبئت اَيَتلريندن و دؤرت بوديست مذهبلريندن سورگونده ياشايان تيبئت‌ليلر آراسيندا سئچيم صانديقلاري قويولموش. تيبئتلي سورگونلر سئچيم يولو ايله گوونديکلري شخصلره مسئولييت وئره‌رک بير مجليس، يوخسا پارلامئنت اولوشدورموشلار. سئچيملر دئموکراتيک اساسدا حاياتا کئچديیي اوچون سورگونده‌کي تيبئت‌ليلر بو سئچيملري تيبئت تاريخينده بيرينجي آزاد سئچيم دئيه قلمه آلميشلار (Ctpd). سئچيلميش وکيللر 1960-نجي ايلين سئنتيابر آييندا آند ايچمه تؤره‌نينه قاتيلميشلار. سئچيلميشلر بير هفته توپلانتيلاريني سوردوره‌رک حاکيميت کابينه‌سيني بليرله‌ميش، مذهب شوراسي، خاريجي علاقه‌لر، تحصيل، ماليه، ايطيلاعات، ايداره هئيتي و عوموم ايشلر کوميسيونونا گوونليک تامين ائتمک مسئوللاري دئيه 29 شخصه مسئولييت وئرميشلر.

ايلک اولاراق کوميسيون اؤزونه مونشي سئچمه‌ديیي اوچون سئچيلميش‌لر تيبئت ايداره‌چيليگي مرکزيينين (CTA) موختليف بؤلوملرينده تجروبه قازانماق اوچون جان و کؤنول ايله ايشله‌مه‌يه مشقول اولموشلار. بو عمل دؤردونجو مجليس سئچيملري دؤنمينه‌دک داوام ائتميش. سئچيلميشلر آيدا 2 يول بير آرايا گله‌رک سياسي مسئله‌لري و گليشمه‌لري ديرلنديرمه‌يه چاليشميشلار.

مجليس وکيللري، دؤولت کابينه‌سي (Kashag) عوضولري، موختليف بؤلوملرين ايداره هئيتي "ميللي ايش کوميته‌سي" وظيفه‌سيني يئرينه يئتيرر. ميللي ايش کوميته‌سي ايلده ايکي دفعه بير آرايا گله‌رک گؤرولموش ايشلري کوميته عوضولرينه تقديم ائدرلر.

1961-نجي ايلين مارت آيينين 10-وندا گئنه دالاي لاما وئرديیي سیفاريشه اساسن اؤزونو پارلامئنت آدلانديران قوروم تيبئت اوچون آناياسا دوزنله‌ميش.

گونوموزه‌دک سوروب گلن سورگونده‌کي پارلامئنتينين 43-47 آراسيندا عوضوو وار. بونلارين 2-سي آوروپاداکي دياسپورا، 2-سي قوزئي آمئريکاداکي دياسپورا، هر بير کئچميشده‌کي تيبئت ايالتلريندن 10 نفر(توپلام 30 نفر)، 4 بوديست مذهبلرينين هر بيريندن 2 نفر (توپلام 8 نفر) تيبئت سورگون پارلامئنتينين عوضولري ساييلار.

سئچيب و سئچيلمه حاقي تيبئت سورگون پارلامئنتين:

·           تيبئت پارلامئنتي تيبئت‌ليلر اوچون آچيق (آزاد) ساييلار.

·           سئچيجي ياشي (سس‌وئرن): اَن آزي 18.

·           سئچيلمه (کانديد) ياشي: اَن آزي 25.

·           سئچيملرده سياسي پارتي و تشکيلاتلارا يئر وئريلمز.

تيبئت سورگون ميللي پارلامئنتي هر آلتي آيدان بير (ايلده 2 دؤنه) توپلانتيلاريني کئچيرر. پارلامئنتين اوتوروملاري اولماديقدا 12 کوميته عوضولري بو سوروملولوغو (مسولييتي) يئرينه يئتيرر. بو 12 نفرين 6-سي کئچميشده‌کي تيبئت ايالتلريندن (هر ايالتدن 2 نفر)، 4-و بوديست مذهبلريندن (هر مذهبدن 1 نفر)، بیري دالاي لاما طرفيندن و بيري ده 2016-نجي ايله‌دک سئچيلميش پارلامئنت باشقاني، Lobsang Sangay  ساييلار. پارلامئنت اؤز ايشلرينين ياني سيرا سورگونده‌کي 38 محللي تيبئت توپلوملارينين دا محللي مجليسلرينه کؤمک اليني اسيرگه‌مز.

 

-           اوغورسوزلوقلارين سببلري نه‌لر اولموشدور؟

 

اوغورلو اولماق اوچون دوزنلي و سورکلي ايش قويماق لازيم. دئمک، هر هانسي بير مسئله‌نين اوزرينه سورکلي امک قويولمازسا، اوغور و باشاري اومماق دا يئرسيز ساييلار. بو باخيمدان گونئي آذربايجان تورکلري بير ميللي توپلوم اولاراق يازيلي ديل بيلينجيندن يوخسول اولدوقلاريندان يانا بؤلگه‌ده‌کي تاريخي سورج‌لرده رول اويناماغا چاليشديقلارينا باخماياراق اؤز ديل و مدنييتلري اوزره سورکلي ايش قويماديقلاري اوچون اؤز ميللي کيمليک و منليکلرينه هر هانسي بير خيدمتلري آز اولموش. دئمک ديل بيلينجي و تاريخ بيلينجينين گونئي آذربايجان تورکلري آراسيندا بير ميللي وارليق اولاراق قيتليغي اونلارين ساواش آلانلارينداکي باشاريلاريني دا بوشا چيخارميشدير.

 

-           سيزجه پارلامئنت ايشلرينين دوزگون ايره‌لي گئتمه‌سي و اوغورلو نتيجه‌لنمه‌سي اوچون هانسي فردي قابيلييتلر صاحیبينين اولماسي گرکلي ويا هانسي پيرئنسيپلره دايانماق لازيمدير؟

 

"تيبئت سورگون ميللي پارلامئنتي" طرفيندن گؤرولموش ايشلره قيسا گؤز گزديرديکده پارلامئنت دئييمي اؤزو ايله آناياسا يازماق، قانون وئريجيليک قونو و مؤوضوعلاريني دا گوندمه گتيره‌جک بير دئييم ساييلار. مسئله بئله اولدوقدا پئشکار حوقوقچو شخصلرين بو ايشه جلب ائديلمه‌سي فايدالي ساييلار. اوسته‌ليک کئچميشده آيري تشکيلاتلاردا بير مسئول اولاراق سيناو و ايمتيحانلاريني باشاريسيز وئرميش شخصلره پارلامئنتده بير داها وظيفه وئرمه‌مک ويا اونلارين کؤنوللو اولاراق بو ايشدن گئري اوتورمالاري فايدالي ساييلار بيلر.

 

 

 

 

بیرلیک سایتی‌نین یازیلاری قایناق گؤستریله‌رک یاییلا بیلر

 

 

 

 

 

 

 



[1] [1] Schmid, Josef: Politische Organisationund Interessenvermittlung: http://www.politikon.org/lehrangebote/politische-systeme-im-vergleich/politische-organisation.html

[2] Musavat.com-a Kopenhagendən göndərilən və Güney Azərbaycan Müvəqqəti Mühacir Parlamentinin yaradıldığını elan edən bəyanat da daxil olub, YAYIM TARİXİ: 15 Mart 2014, saat 19:51: http://musavat.com/news/son-x%C9%99b%C9%99r/G%C3%BCney-Az%C9%99rbaycan-M%C3%BCv%C9%99qq%C9%99ti-M%C3%BChacir-Parlamenti-yarad%C4%B1ld%C4%B1---SENSAS%C4%B0YA_187059.html?welcome=2